Ranunculus crenatus

Γράμμος, 24/7/2017

Ο Γράμμος, ένας από τους γίγαντες των βόρειων συνόρων της Ελλάδας, παρόλο που υπόσχεται βοτανικούς θησαυρούς, πολύ περισσότερους από όσους έχουν ήδη ανακαλυφθεί, δεν έχει μελετηθεί ποτέ διεξοδικά. Το 2005 δημοσιεύτηκε από τους Strid & Vassiliades η καταγραφή ενός νέου για τη χλωρίδα του βουνού, αλλά και της Ελλάδας γενικότερα, είδους. Πρόκειται για τον Ranunculus crenatus Waldst. & Kit. πάνω στον οποίο είχαμε την τύχη να πέσουμε το καλοκαίρι με μια χαρούμενη παρέα.

Ο Ranunculus crenatus απαντά στις ανατολικές Άλπεις, τα Καρπάθια και κάποια βουνά της Βαλκανικής χερσονήσου. Το πλησιέστερο σημείο όπου έχει εντοπιστεί βρίσκεται περίπου 80 χλμ ΒΒΑ του Γράμμου, στο όρος Πελιστέρ της ΠΓΔΜ. Γενικά, του αρέσουν τα μεγάλα υψόμετρα, γι’ αυτό και απαντά σε βουνά μεγαλύτερα των 2000 μ., αλλά απουσιάζει από αμιγώς ασβεστολιθικούς ή σερπεντινικούς ορεινούς όγκους, ακόμα και αν αυτοί καλύπτουν τις υψηλές υψομετρικές του προτιμήσεις. Ανθίζει μόλις λιώσουν τα χιόνια.

Εκεί ψηλά στο Γράμμο λοιπόν, σε μια πλαγιά με βόρεια έκθεση και σε υψόμετρο μεγαλύτερο των 2300 μ., συναντήσαμε το Ranunculus crenatus. Τα χιόνια είχαν πια λιώσει, όμως η υγρασία ήταν ακόμα αρκετή ώστε τα τελευταία, δυστυχώς λίγα, λευκά άνθη του φυτού αυτού να διατηρούνται ζωντανά. 

Για όσους ψάχνουν αφορμή να ανέβουν στο βουνό... 

Aquilegia nigricans

Γράμμος, 13/6/2015

Τα γαμψά πλήκτρα του άνθους, παρόμοια με νύχια αρπακτικού, ήταν η αφορμή για να της δοθεί το όνομα Aquilegia, από τη λέξη aquila, τη λατινική ονομασία του αετού. Ταυτόχρονα, η μορφή των εξωτερικών τμημάτων του περιάνθιου, μαζί με τα πλήκτρα, θυμίζει μια παρέα περιστεριών σε κύκλο που τα λένε μεταξύ τους, γι’ αυτό και η κοινή ονομασία του φυτού είναι κολομπίνα, από το λατινικό columba, δηλαδή περιστέρι. Ο παράδοξος συνδυασμός χαρακτηριστικών ενός μεγαλόπρεπου αετού και ενός φιλειρηνικού περιστεριού φαίνεται πως λειτουργεί μια χαρά για τα όμορφα φυτά του γένους αυτού.  

Η Aquilegia nigricans Baumg. είναι ένα είδος ενδημικό της ανατολικής Ευρώπης, που βρίσκει το νοτιότερο άκρο της εξάπλωσής του στην Ελλάδα. Εντοπίζεται σε τέσσερα μόλις βουνά της χώρας μας: Γράμμος, Τύμφη, Όρλιακας, Βέρμιο, όμως ενδελεχέστερη έρευνα στα εκτεταμένα δάση του ελληνικού βορρά ίσως αποκάλυπτε και νέους πληθυσμούς του είδους.

Προς το παρόν, οι ελάχιστοι, μικροί και διάσπαρτοι πληθυσμοί της Aquilegia nigricans έχουν εντοπιστεί σε ξέφωτα ή παρυφές δασών πεύκης, οξιάς ή μικτών φυλλοβόλων, σε υψόμετρα από 1090 έως 1600 μ. και λίγο-πολύ υγρές θέσεις. Η ανθοφορία της περιλαμβάνει τους μήνες Ιούνιο και Ιούλιο. 

Η A. nigricans συμπεριλαμβάνεται στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων (2009) με το χαρακτηρισμό «Τρωτό». Όπως πληροφορούμαστε, ο κάθε υποπληθυσμός των ελληνικών βουνών απαρτίζεται από λίγα έως μερικές δεκάδες φυτά, καθιστώντας το φυτό πολύ σπάνιο για την Ελλάδα. Επιπλέον, ένα μόνο ατυχές γεγονός, όπως ένα τοπικό πρόγραμμα αναδάσωσης ή μια πυρκαγιά, θα μπορούσε να καταστρέψει τμήμα του κατακερματισμένου ελληνικού πληθυσμού. Το είδος δεν προστατεύεται, αλλά συμπεριλαμβάνεται στον Κόκκινο Κατάλογο Απειλούμενων Ειδών της Παγκόσμιας Ένωσης Προστασίας της Φύσης και στον Παγκόσμιο Κατάλογο Ειδών που χρήζουν Προστασίας του Ο.Η.Ε.

Anemone apennina subsp. blanda

Ακαρνανικά, 15/2/2015

Η Anemone apennina subsp. blanda (Schott & Kotschy) Nyman είναι ακόμα ένα είδος ανεμώνης, όχι σπάνιο για την Ελλάδα, ωστόσο, όπως φανερώνει το όνομα του υποείδους (blanda) πολύ χαριτωμένο. Είναι η ανεμώνη των ορέων, κατά τον Θεόφραστο, παρόλο που μπορεί κανείς να την συναντήσει ακόμα και στο επίπεδο της θάλασσας.

Είναι παρούσα σε όλες τις φυτογεωγραφικές περιοχές της Ελλάδας, εκτός των Κυκλάδων και της Κρήτης-Καρπάθου. Εκτός συνόρων, εξαπλώνεται στις χώρες της βαλκανικής χερσονήσου, την Ανατολία και την Κύπρο, φτάνοντας μέχρι τη δυτική Συρία και την περιοχή του Καυκάσου.

Όπως ήδη αναφέρθηκε, εμφανίζεται σε ένα μεγάλο εύρος υψομέτρων, ξεκινώντας από το επίπεδο της θάλασσας, μέχρι τα 2000 μ., όπως επίσης σε διάφορα υποστρώματα και βιοτόπους: από λιβάδια και μακκία, μέχρι φυλλοβόλους θαμνώνες, ελατοδάση, κ.α. Η ανθοφορία της, ανάλογα με το υψόμετρο, μπορεί να ξεκινήσει από τον Φεβρουάριο και να επεκταθεί μέχρι τα μέσα του Ιούνη.

Θεσσαλονίκη, 20/2/2011

Η χαριτωμένη ανεμώνη των ορέων συμπεριλαμβάνεται στον παγκόσμιο κατάλογο ειδών που χρήζουν προστασίας του ΟΗΕ.

Ranunculus cacuminis

Καϊμάκτσαλαν, 24/5/2014

Στα αλπικά λιβάδια του Καϊμάκτσαλαν η άνοιξη έρχεται αργά. Δίπλα στα χιόνια που λιώνουν και σχηματίζουν τα ατελείωτα ρυάκια του βουνού, μπορεί κανείς να παρατηρήσει αρκετά σπάνια είδη της ελληνικής χλωρίδας, ανάμεσά τους είδη ενδημικά του βουνού, όπως ο Crocus pelistericus, η Viola doerfleri και ο Ranunculus cacuminis. 

Ο Ranunculus cacuminis Strid & Papan. περιγράφηκε το 1978 από την κορυφή του όρους Καϊμάκτσαλαν. Το όνομά του προέρχεται από τη λατινική λέξη cacumen που σημαίνει κορυφή. Είναι ενδημικό του βουνού και απαντά και στις δύο πλευρές του, την ελληνική και αυτή της ΠΓΔΜ, σε υψόμετρο από τα 2000 μ. έως την κορυφή (2520 μ.). Φύεται σε υγρές βραχώδεις θέσεις, επάνω σε σχιστόλιθο. Η ανθοφορία του ξεκινά συνήθως γύρω στα μέσα Μαΐου και μπορεί να διαρκέσει μέχρι τις αρχές Ιουλίου.

Περιλαμβάνεται στα Βιβλία Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων και Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας (1995 και 2009), στον παγκόσμιο κατάλογο ειδών που χρήζουν προστασίας του ΟΗΕ και στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου “ΦΥΣΗ 2000”. 

Anemone pavonina & A. coronaria

Ανεμώνες ή αλλιώς  λουλούδια του ανέμου, σύμφωνα με την πεποίθηση των αρχαίων Ελλήνων ότι χρειάζεται ένα φύσημα του ανέμου για να ανθίσουν. Οι περισσότερο κοινές, Anemone pavonina Lam. και Anemone coronaria L., ξεχωρίζουν από τα μικρά φύλλα κάτω από το άνθος, τα οποία στη μεν πρώτη είναι ακέραια, ενώ στη δεύτερη πολυσχιδή. Είναι γνωστές σε όλους, αφού τουλάχιστον το ένα από τα δύο είδη βρίσκεται σε κάθε γωνιά της Ελλάδας. Ανθίζουν από το Δεκέμβριο μέχρι το Μάιο, ανάλογα με το υψόμετρο και το γεωγραφικό πλάτος. Η χρωματική τους ποικιλότητα είναι εκπληκτική! Κατά τη γνώμη μας, είναι ένα από τα ομορφότερα αγριολούλουδα, γι' αυτό άλλωστε επιλέχθηκε ως σήμα κατατεθέν των Plant Hunters. Τα λόγια περιττεύουν, οι εικόνες μιλούν καλύτερα:

* Οι φωτογραφίες είναι όλες από το νησί της Λέσβου, Μάρτιος 2013.

Pulsatilla halleri ssp. rhodopaea

Όλυμπος, 7/4/2012

Η Pulsatilla halleri ssp. rhodopaea (Stoj. & Stef.) K. Krause είναι ένας σπάνιος προάγγελος της άνοιξης. Ενδημικό της κεντρικής περιοχής των Βαλκανίων, εξαπλώνεται, εκτός της Ελλάδας, από τη Β. Αλβανία έως την Α. Βουλγαρία. Στην Ελλάδα, απαντά μόνο σε κάποια από τα βουνά του Βορρά (π.χ. Βούρινος, Όλυμπος, Βόρρας, Τσιγκέλι, Φαλακρό, Όρβηλος, κ.α.).

Φύεται σε ανοιχτούς θαμνώνες και ξηρά λιβάδια, σε βραχώδεις ασβεστολιθικές θέσεις και υψόμετρο από 600 έως 1400 μ. Εμείς την εντοπίσαμε σε ανοίγματα δάσους μαύρης πεύκης. Ανθίζει από το Μάρτιο έως την αρχή του Μαΐου.

 Όλυμπος, 14/5/2011

Το γένος περιλαμβάνει 25-30 είδη που εξαπλώνονται στο Β. ημισφαίριο, τα περισσότερα σε ορεινές περιοχές. Είναι ισχυρά τοξικά φυτά και έχουν χρησιμοποιηθεί ανά τους αιώνες για διάφορες φαρμακευτικές χρήσεις. Στις μέρες μας χορηγούνται, μεταξύ άλλων, και ως ομοιοπαθητικά φάρμακα.