Digitalis grandiflora

Γρεβενά, 15/8/2013

Η Digitalis grandiflora Mill., μαζί με την D. purpurea που δεν υπάρχει στην Ελλάδα, είναι το είδος δακτυλίτιδας με τα μεγαλύτερα άνθη, όπως άλλωστε φανερώνει και το όνομά της (από το grandis και florum). Εξαπλώνεται στην κεντρική και ανατολική Ευρώπη και την Τουρκία, φτάνοντας βόρεια μέχρι την Εσθονία, δυτικά το Βέλγιο και περιοχές της Γαλλίας και νότια τη βόρεια Ελλάδα. Τα εντυπωσιακά άνθη αυτού του προστατευόμενου από την ελληνική νομοθεσία φυτού (ΠΔ 67/81), που μοιάζουν πραγματικά με δακτυλήθρες, μπορεί κανείς να συναντήσει κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, μέσα σε ορεινά δάση.

Όπως αναφέρθηκε σε προηγούμενη ανάρτηση, τα είδη του γένους Digitalis, χρησιμοποιούνται για φαρμακευτικούς σκοπούς, παρότι αποτελούν ισχυρά δηλητήρια για τον ανθρώπινο οργανισμό. Παραθέτουμε τη σύνδεση του φυτού, με έναν περίεργο τρόπο, με έναν από τους σημαντικότερους ζωγράφους όλων των εποχών.

Ο Vincent van Gogh είχε πολύ ασταθή και εύθραυστη ψυχική υγεία. Μεταξύ διαφόρων ψυχικών νοσημάτων, όπως η κατάθλιψη, υπέφερε από κρίσεις επιληψίας. Οι γιατροί της εποχής συνταγογραφούσαν πολύ συχνά δακτυλίτιδα ως φάρμακο για την επιληψία, φυτό που, όπως αναφέραμε, είναι ισχυρό δηλητήριο, με τοξικές επιδράσεις στον ανθρώπινο οργανισμό. Ανάμεσα στις παρενέργειες που εμφανίζονται με τη χρήση δακτυλίτιτδας είναι: ναυτία, γαστρεντερικές διαταραχές, καρδιακές αρρυθμίες, ωτοτοξικότητα, θολή όραση και ξανθοψία, δηλαδή η νόσος κατά την οποία ο ασθενής βλέπει το περιβάλλον του κίτρινο. Υπάρχει η υπόθεση ότι οι πίνακες του van Gogh που δημιουργήθηκαν προς το τέλος της ζωής του και στους οποίους διακρίνεται μια εμμονή με το κίτρινο χρώμα (πχ τα πολύ γνωστά Ηλιοτρόπια ή άλλοι πίνακες από την κίτρινη περίοδο) ή η δημιουργία μιας άλω γύρω από τα αντικείμενα (πχ η πασίγνωστη Έναστρη νύχτα), οφείλεται στη δηλητηρίαση του ζωγράφου από δακτυλίτιδα. Ας μην ξεχνάμε τον αυτοακρωτηριασμό του van Gogh λίγο πριν το θάνατό του: ο λόγος που τον ώθησε να κόψει το αυτί του ίσως είναι και πάλι η υπερβολική χρήση δακτυλίτιδας και οι ζαλάδες ή η απώλεια ακοής (ωτοτοξικότητα) που αυτή του προκάλεσε.

Το φάρμακο λοιπόν που θα τον γιάτρευε από κάποιο από τα προβλήματά του, έγινε η αφορμή για τη δημιουργία περισσότερων προβλημάτων, αλλά πιθανόν και κάποιων από τους ωραιότερους πίνακές του. Ίσως γι' αυτό φρόντισε να απαθανατίσει το φυτό σε έναν από αυτούς, ζωγραφίζοντάς το μέσα σε ένα ποτήρι, μπροστά από το πορτρέτο του γιατρού που του το χορηγούσε.

Digitalis ferruginea

Ζαγόρι, 8/8/2013

Το όνομά της παραπέμπει στο σχήμα που έχουν τα άνθη της, ειδικά σε κάποιους από τους εκπροσώπους του γένους: δακτυλίτιδα, άνθη που προσαρμόζονται στα δάχτυλα σαν τις δαχτυλήθρες. Η αγγλική του ονομασία παραπέμπει κι αυτή στη μορφή του άνθους: foxglove, από τις παλιές αγγλικές λέξεις foxes glofa, το γάντι της αλεπούς. Η προέλευση της ελληνικής κοινής ονομασίας του φυτού, κορακοβότανο ή χελιδονόχορτο, αγνοείται...

Τα είδη του γένους Digitalis που απαντούν στην Ελλάδα είναι 7, ανάμεσά τους η D. ferruginea L., είδος που εξαπλώνεται στην Ιταλία, τα Βαλκάνια και την Ανατολία, κατεβαίνοντας μέχρι το Λίβανο. Στην Ελλάδα βρίσκεται στην ορεινή ζώνη της ηπειρωτικής χώρας, ανεβαίνοντας μέχρι τα 2000 μ. Συνήθως φύεται μέσα σε δάση οξιάς, έλατου ή βελανιδιάς, ενώ η παρουσία του σε υπαλπικά λιβάδια φανερώνει αποψίλωση των δασών στις περιοχές αυτές. Ανθίζει το καλοκαίρι, κατά τους μήνες Ιούλιο και Αύγουστο.

Η Digitalis ferruginea προστατεύεται από το ΠΔ 67/81 και συμπεριλαμβάνεται στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών που καταχωρήθηκαν για τις περιοχές του δικτύου “ΦΥΣΗ 2000”.

Τα είδη του γένους Digitalis είναι ισχυρά δηλητηριώδη. Περιέχουν όμως και ουσίες (διγιταλίνη ή διγιτοξίνη) που τα καθιστούν σπουδαία φαρμακευτικά φυτά, με δράση καρδιοτονωτική. Η χρήση τους σε περιπτώσεις καρδιακής ανεπάρκειας ξεκίνησε τουλάχιστον πριν από τέσσερις αιώνες – πιο πριν δεν υπάρχουν διαθεσιμες μαρτυρίες – και συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Για περισσότερες πληροφορίες, υπομονή μέχρι την ανάρτηση της επόμενης εβδομάδας!

Γράμμος, 12/8/2013

Pedicularis friderici-augusti

Φαλακρό, 26/5/2012

Ακόμα ένα φυτό από τα αλπικά λιβάδια του όρους Φαλακρού, που κουβαλά τη μαγιάτικη δροσιά του βουνού. Το Pedicularis friderici-augusti Tomm. εξαπλώνεται στην Ιταλία, την πρώην Γιουγκοσλαβία, την Αλβανία και τη Βουλγαρία, ενώ στην Ελλάδα απαντά μόνο στα βουνά Φαλακρό, Όρβηλος και Μενοίκιο. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι το χρώμα που έχουν τα άνθη του είναι έντονο ροζ για τα φυτά της Ελλάδας και κίτρινο για όλες τις υπόλοιπες περιοχές, με εξαίρεση ένα δείγμα που προέρχεται από τη Σερβία και μοιάζει στα φυτά της Ελλάδας (f. rubriflora).

Όπως προαναφέρθηκε, το P. friderici-augusti φύεται σε ορεινά ή αλπικά λιβάδια υψομέτρου από 1300 έως 2000 μ., σε ασβεστόλιθους ή δολομίτες. Ανθίζει το Μάιο και τον Ιούνιο.

Συμπεριλαμβάνεται στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών που καταχωρήθηκαν για τις περιοχές του δικτύου "ΦΥΣΗ 2000".  

  

Rhynchocorys elephas

Σμόλικας, 17/6/2012

Υπάρχουν ελέφαντες στην Ελλάδα; 

Ναι, τουλάχιστον στο φυτικό βασίλειο. Το πάνω χείλος της στεφάνης του Rhynchocorys elephas (L.) Griseb. αγκαλιάζει το στύλο μοιάζοντας πολύ με προβοσκίδα. Πρόκειται για ένα πολύ ιδιαίτερο είδος τόσο μορφολογικά όσο και βιολογικά, αφού είναι ημιπαράσιτο.

Η εξάπλωση του μικρού ελέφαντα περιλαμβάνει τη Ν Ιταλία, τη Ν Βαλκανική, την Ανατολία, τις χώρες του Καυκάσου και το Ν και Κ Ιράν. Στην Ελλάδα εμφανίζεται κυρίως στο Βορρά, στα βουνά της Πίνδου και το Καϊμακτσαλάν, με  μία απομακρυσμένη εμφάνιση στην Οίτη.

Αγαπά την υγρασία και εμφανίζεται σε υγρά λιβάδια και ρέματα, σε υψόμετρο μεταξύ 1000-2000 μ., πάνω σε σχιστόλιθο ή σερπεντίνη. Ανθίζει από τον Ιούλιο μέχρι το Σεπτέμβριο, ανάλογα με το υψόμετρο. 

Cymbalaria minor

Λευκάδα, 21/5/2012

H Cymbalaria minor (Cufod.) Speta είναι ενδημικό είδος της Δυτική Ελλάδας και των νησιών του Ιονίου. Εμφανίζεται σε σχισμές βράχων από το επίπεδο της θάλασσας μέχρι τα 1950 μ. Ανθίζει από Μάιο μέχρι Ιούλιο. 

Συμπεριλαμβάνεται στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000».