Matthiola fruticulosa ssp.valesiaca

Φαράγγι Ραμνο Μπορ, 30/4/2011

Η Matthiola fruticulosa (L.) Maire με τα κυματιστά πέταλα, είναι εκπρόσωπος της οικογένειας Brassicaceae (ή Cruciferae ή Σταυρανθή) και απαντά στην Ελλάδα με δύο γεωγραφικά διακριτά υποείδη: το τυπικό υποείδος fruticulosa, σε χαμηλά υψόμετρα της νότιας Ελλάδας, και το υποείδος valesiaca, στο οποίο ανήκει το άτομο της φωτογραφίας, σε περιοχές της βόρειας Ελλάδας. Το δεύτερο αυτό υποείδος εξαπλώνεται εκτός της Ελλάδας στην κεντρική και τη νότια Ευρώπη, από τα Πυρηναία και τις Άλπεις έως τη Βαλκανική χερσόνησο.

Φύεται σε βραχώδεις και πετρώδεις θέσεις, σε χαράδρες, όρια δασικών εκτάσεων ή υπαλπικά λιβάδια, γενικά ανάμεσα στα 600 με 1800 μ., αν και έχει βρεθεί κοντά στο επίπεδο της θάλασσας ή πάνω από τα 2000 μ. Ανθίζει από το Μάιο μέχρι και τον Ιούλιο, ανάλογα με το υψόμετρο.

Μια ενδιαφέρουσα ιδιότητα της M. fruticulosa, όπως προκύπτει από έρευνα των Χρονοπούλου-Σερέλη, Χρονόπουλου και Κανναβού του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, είναι ότι λειτουργεί ως υπερσυσσωρευτής μολύβδου (Pb), δηλαδή έχει την ικανότητα να απορροφά μεγάλη συγκέντρωση μολύβδου από το περιβάλλον, συσσωρεύοντάς τον στις ρίζες και τους βλαστούς της. Η ικανότητα αυτή του φυτού το καθιστά υποψήφιο προς χρήση στην απορρύπανση επιβαρυμένων με μόλυβδο εδαφών, όπως αυτό της Λαυρεωτικής, όπου πραγματοποιήθηκε η προαναφερθείσα έρευνα.

Ramonda nathaliae

Φαράγγι Ραμνο Μπορ, 30/4/2011

Και να η πρώτη ανάρτηση που πραγματικά ανταποκρίνεται στο όνομα του blog, αφού όντως πραγματοποιήσαμε μία μίνι εξόρμηση με σκοπό να βρούμε το συγκεκριμένο φυτό. 

Η Ramonda nathaliae Pančić & Petrović, ένα φυτό ιδιαίτερου βοτανικού ενδιαφέροντος, ανήκει στην οικογένεια των Gesneriaceae, μια οικογένεια τροπικών κατά βάση φυτών. Στην Ευρώπη εκπροσωπείται από 5 είδη, τα τέσσερα από τα οποία εμφανίζονται στα Βαλκάνια και την Ελλάδα. Η ιδιαιτερότητα των ευρωπαϊκών Gesneriaceae έγκειται στο γεγονός ότι αποτελούν υπολείμματα μιας παλαιότερης γεωλογικής περιόδου, κατά την οποία το κλίμα ήταν θερμότερο και υγρότερο και έτσι ευνοούσε τη μεγαλύτερη εξάπλωση αυτών των ειδών, ενώ στις μέρες μας η εξάπλωσή τους είναι πολύ περιορισμένη. Περισσότερα όμως για αυτή την οικογένεια θα αποκαλύψουμε εν καιρώ.

Επιστρέφοντας στη Ramonda nathaliae, ανακαλύφθηκε το 1882 από τον Σέρβο βοτανικό Sava Petrović σε γκρεμούς στη Jelašnica κοντά στη Niš. Το όνομά της το πήρε προς τιμήν της βασίλισσας Ναταλίας της Σερβίας. Μοίαζει πολύ με τον έτερο εκπρόσωπο του γένους, τη γνωστότερη R. serbica, αλλά διαφέρει μορφολογικά στα φύλλα, τα οποία είναι σχετικά φαρδύτερα, ρομβοειδή έως ανίθετα ωοειδή, με μικρότερα και περισσότερο κανονικά, μυτερά δόντια στα άκρα. Διαφέρει επίσης η εξάπλωση και το είδος των βιοτόπων τους οποίους προτιμούν. Συγκεκριμένα, η R. nathaliae έχει μικρότερη εξάπλωση. Υπάρχει στην κεντρική βόρεια Ελλάδα (Βέρμιο, Βόρας, Πίνοβο, Τζένα, Πάικο), είναι αρκετά κοινή στις κοιλάδες των ποταμών της κεντρικής FYROM (π.χ. ανάμεσα στα Σκόπια και το Bέλες) και επανεμφανίζεται σε μια μικρή περιοχή της Ν.Α. Σερβίας, όπου συμβιώνει με τη R. serbica. Φύεται σε σκιερές βραχώδεις ρωγμές, αλλά γενικά σε πιο ανοιχτούς, ξηρούς και θερμούς βιοτόπους από τη R. serbica, σε μια ποικιλία υποστρωμάτων και υψόμετρο από 700 έως 1800 μ. Εμείς τη βρήκαμε αρκετά χαμηλότερα, στο φαράγγι του Ράμνο Μπορ. Ανθίζει Μάιο και Ιούνιο. Προστατεύεται από το Π.Δ. 67/81 και περιλαμβάνεται στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών που καταχωρήθηκαν για τις περιοχές του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000».