Heliosperma intonsum

Φαράγγι Αώου, 18/5/2015

Κάθε φαράγγι που σέβεται τον εαυτό του οφείλει να φιλοξενεί τουλάχιστον ένα ενδημικό φυτό στους απόκρημνους βράχους του. Έτσι, στο φαράγγι του Αώου, ανάμεσα στα άλλα σπάνια φυτά που μπορεί κανείς να συναντήσει, βρίσκεται ένας μικρόσωμος εκπρόσωπος της οικογένειας Caryophyllaceae που δεν απαντά πουθενά αλλού στον κόσμο: το Heliosperma intonsum (Greuter & Melzh.) Niketić & Stevan.

Ανάμεσα στα χαρακτηριστικά που κάνουν το είδος αυτό να ξεχωρίζει από άλλα συγγενικά του είδη, είναι η πυκνή του τριχοφυΐα που προσδίδει στο φυτό μια «αξύριστη» εμφάνιση. Ακόμα κι έτσι όμως, το φυτό είναι σε καλύτερη κατάσταση από ότι ένας βοτανικός μετά από 2 βδομάδες δουλειάς πεδίου, όπως χαρακτηριστικά και πολύ χαριτωμένα μας αναφέρουν οι Melzheimer & Greuter στην εργασία τους όπου περιέγραψαν το είδος, το 1982.

Γνωστό παλαιότερα και ως Silene intonsa Greuter & Melzh., το Heliosperma intonsum σκαρφαλώνει στα ασβεστολιθικά βράχια του φαραγγιού και φυτρώνει μέσα σε σχισμές ή προεξοχές τους, σε υψόμετρο από 450 έως 600 μ. Ανθίζει κατά το μήνα Μάιο.

Η πλειονότητα των ειδών του γένους Heliosperma είναι στενοενδημικά της Βαλκανικής χερσονήσου και φαίνεται να συμφωνούν ως προς τις προτιμήσεις τους για τον ιδανικό βιότοπο: ασβεστολιθικά βράχια, κυρίως μέσα σε φαράγγια και χαράδρες. Μάλιστα, όπως μας πληροφορούν οι Niketić & Stevanović (2006), κάποια από τα είδη αυτά, ανάμεσά τους και το H. intonsum, ανήκουν στην ομάδα των ομβροφοβικών χασμόφυτων, αυτών δηλαδή των φυτών που δεν μπορούν να ευδοκιμήσουν σε περιοχές με μεγάλη ποσότητα βροχοπτώσεων. Φαίνεται ότι το συγκεκριμένο φαράγγι προσφέρει, κατά τα άλλα, ιδανικές συνθήκες διαβίωσης στο H. intonsum, παρόλο που ανήκει στο νομό Ιωαννίνων, για τον οποίο έχει γραφτεί το δίστιχο «Σ’ όλο τον κόσμο ξαστεριά, σ’ όλο τον κόσμο ήλιος και στα καημένα Γιάννενα μαύρη βροχή κι αντάρα»…

Το Heliosperma intonsum συμπεριλαμβάνεται στον παγκόσμιο κατάλογο ειδών που χρήσουν προστασίας του ΟΗΕ και στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000».

Silene integripetala subsp. elaphonesiaca

Ελαφόνησος, 1/4/2017

Η Ελαφόνησος είναι ένα από τα μαγικά μέρη της Ελλάδας. Με χρυσαφένιες αμμουδιές και τιρκουάζ νερά, προσελκύει κάθε καλοκαίρι χιλιάδες επισκέπτες. Για τους βοτανικούς όμως έχει ακόμα μεγαλύτερη αξία, αφού στη μικρή της έκταση κρύβει πολλά χλωριδικά μυστικά, ανάμεσά τους και δύο τοπικά ενδημικά, φυτά δηλαδή που απαντούν μόνο στο μικρό αυτό νησάκι και πουθενά αλλού σε ολόκληρο τον κόσμο: τη SIlene integripetala  Bory & Chaub. in Bory subsp. elaphonesiaca Oxelman και τη Saponaria jagelii Phitos & Greuter. 

Για το τυπικό υποείδος Silene integripetala subsp. integripetala έχουμε ξαναμιλήσει στο παρελθόν (εδώ). Το υποείδος της Ελαφονήσου είναι ένα από τα σπανιότερα φυτά της Ελλάδας. Ο μικρός πληθυσμός της απαντά μόνο σε μια περιοχή του νησιού, αρκετά δυσπρόσιτη, την οποία για να επισκεφτεί κάποιος θα πρέπει να οπλιστεί με πολύ κουράγιο και αρκετούς επιδέσμους, καθώς οι πυκνοί ασπάλαθοι και οι αφάνες δεν αστειεύονται!  

Φύεται ανάμεσα σε φρύγανα, σε βραχώδες έδαφος και υψόμετρο γύρω στα 250 μ., ενώ ανθίζει τους δύο πρώτους μήνες της άνοιξης.

Συμπεριλαμβάνεται στον παγκόσμιο κατάλογο ειδών που χρήζουν προστασίας του ΟΗΕ και στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου "ΦΥΣΗ 2000".

Dianthus superbus

Ροδόπη, 7/8/2015

Superbus σημαίνει υπέροχος, εξαίσιος, θαυμάσιος. Αποκλείεται να διαφωνήσει κανείς με τον Λινναίο που έδωσε το συγκεκριμένο όνομα σε αυτό το άγριο γαρυφαλλάκι. 

Ο Dianthus superbus L. είναι ένα είδος σχετικά κοινό στην Ευρώπη, αλλά σπάνιο στη χώρα μας, όπου απαντά μόνο στο Παγγαίο και τη Ροδόπη. Εκτός Ελλάδας, εξαπλώνεται από το βόρειο τμήμα της Ισπανίας, τη Βρετανία και την Σκανδιναβία, μέχρι την Κίνα και την Ιαπωνία ανατολικά, συμπεριλαμβανομένης της Ρωσίας και της Σιβηρίας.

Ανθίζει και σκορπά ένα ελαφρύ γλυκό άρωμα το καλοκαίρι, κατά τους μήνες Ιούλιο και Αύγουστο, συνήθως σε ανοίγματα δασών και σε ποικιλία υποστρωμάτων. Στην Ελλάδα έχει βρεθεί σε υψόμετρο από 1400 έως 1700 μ.  

Ίσως η χώρα στην οποία εκτιμάται περισσότερο η ομορφιά αυτού του δίανθου να είναι η Ιαπωνία. Εκεί, τον ονομάζουν nadeshiko, ενώ με την προσθήκη της λέξης Yamato πριν από το όνομα αυτό, σχηματίζεται ο γιαπωνέζικος όρος Yamato nadeshiko που είναι η προσωποποίηση της ιδανικής Γιαπωνέζας γυναίκας ή, αλλιώς, η επιτομή της αγνής γυναικείας ομορφιάς. 

Dianthus haematocalyx subsp. ventricosus

Γκιώνα, 20/7/2014

Ο Dianthus haematocalyx subsp. ventricosus Maire & Petitm. είναι ένα από τα πέντε συνολικά υποείδη του D. haematocalyx, ενός είδος άγριου γαρύφαλλου με κάλυκα συνήθως χρωματισμένο κόκκινο, χαρακτηριστικό στο οποίο οφείλει το όνομά του. Από τα πέντε αυτά υποείδη, τα τρία είναι ενδημικά της Ελλάδας, όπως ακριβώς και το υποείδος που παρουσιάζεται, ενώ τα υπόλοιπα δύο έχουν βαλκανική εξάπλωση. Το υποείδος ventricosus εμφανίζεται μόνο στα βουνά Παρνασσός, Γκιώνα, Οίτη και Βαρδούσια της Στερεάς Ελλάδας.

Το ενδημικό αυτό γαρυφαλλάκι σχηματίζει μικρά ροζ μαξιλάρια επάνω σε ασβεστολιθικά βράχια μεγάλων υψομέτρων και συγκεκριμένα πάνω από τα 1500, φτάνοντας μέχρι τα 2400 μ., ενώ ανθίζει από το τέλος του Ιούνη μέχρι και τον Σεπτέμβριο.

Ως ενδημικό, συμπεριλαμβάνεται στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών που καταχωρήθηκαν στο δίκτυο προστατευόμενων περιοχών «ΦΥΣΗ 2000». 

οι αιμάτινοι κάλυκες

Minuartia baldaccii

Γρεβενά, 3/5/2013

Το γένος Minuartia αποτελείται από 115 περίπου είδη που εξαπλώνονται κυρίως στην περιοχή της Μεσογείου και τη δυτική Ασία, ενώ στη χώρα μας εκπροσωπείται από περισσότερα των 40 taxa, ανάμεσά τους και αρκετά ενδημικά της Ελλάδας ή των Βαλκανίων. Στα τελευταία ανήκει η Minuartia baldaccii (Halácsy) Mattf., ένα είδος με σχετικά μεγάλα άνθη, που απαντά μόνο στην Ελλάδα, την Αλβανία και την ΠΓΔΜ. Μάλιστα, στον ελληνικό χώρο η εξάπλωσή της περιορίζεται σε περιοχές της βόρειας Πίνδου.

Φύεται συνήθως σε σερπεντινικά υποστρώματα, σε βραχώδεις τοποθεσίες ανοιχτών δασών ή αλπικών βιοτόπων και υψόμετρο από 500 έως 2300 μ. Η ανθοφορία της ξεκινά το Μάιο και διαρκεί μέχρι τα μέσα Αυγούστου.

Η M. baldaccii συμπεριλαμβάνεται στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών που καταχωρήθηκαν για τις περιοχές του δικτύου “ΦΥΣΗ 2000”.

Silene coronaria

Γράμμος, 16/8/2013

Το είδος Silene coronaria (L.) Clairv. φέρει σίγουρα τα πιο εντυπωσιακά άνθη του γένους Silene, που ξεχωρίζουν τόσο για το έντονο χρώμα τους όσο για το μέγεθός τους. Είναι περισσότερο κοινή στη βόρεια Ελλάδα, όπου συχνά τραβά το βλέμμα σε ορεινές διαδρομές ακόμα και προς το τέλος του καλοκαιριού.

Πιο συγκεκριμένα, απαντά σε όλο το βόρειο τμήμα της χώρας, διασχίζοντας τη ραχοκοκαλιά της Πίνδου και φτάνοντας νότια μέχρι τη Στερεά Ελλάδα. Ακόμη, εμφανίζεται στην κεντρική Εύβοια και τη Θάσο. Εκτός Ελλάδας εξαπλώνεται στη νότια Ευρώπη και ανατολικότερα, μέχρι το βόρειο Ιράν, αν και πιθανόν να μην είναι αυτόχθονη σε περιοχές δυτικότερα της Ιταλίας. Γενικά, καλλιεργείται ευρύτατα ως καλλωπιστικό φυτό.

Φύεται σε θαμνώνες, λιβάδια, άκρες δρόμων και ανοίγματα δασών κωνωφόρων ή φυλλοβόλων δέντρων, σε μεγάλο εύρος υψομέτρου, από τα 200 έως τα 2100 μ. Ανθίζει το Μάιο και ολόκληρο το καλοκαίρι.

Dianthus anatolicus

Λέσβος, 1/6/2013

Τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου συγγενεύουν χλωριδικά με τη γειτονική Ανατολία και αποτελούν συχνά το όριο εξάπλωσης φυτικών ειδών προς τη δύση. Έχουμε ήδη αναφέρει το Haplophyllum megalanthum, το Himantoglossum comperianum και τον Crocus biflorus ssp. nubigena. Σήμερα παρουσιάζουμε ένα ακόμα τέτοιο φυτό που γεφυρώνει τη Λέσβο με την Τουρκία και δεν αναγνωρίζει τα τεχνητά γεωγραφικά όρια των ανθρώπων: τον Dianthus anatolicus Boiss.

Το μικρό αυτό άσπρο γαρυφαλλάκι κρύβει μια έκπληξη στην κάτω επιφάνεια των πετάλων του, καθώς το χρώμα εκεί πλησιάζει προς το κόκκινο. Εξαπλώνεται στην κεντρική και δυτική Ανατολία και την Ευρωπαϊκή Τουρκία. Στην Ελλάδα έχει αναφερθεί μόνο από τη Λέσβο, όπου ανακαλύφθηκε το 1993, και τη Χίο (1997). Φύεται σε πετρώδεις τοποθεσίες, σε μακκία βλάστηση ή πευκοδάση, από τα 20 έως τα 700 μ. Ανθίζει μέσα Απριλίου με τέλη Ιουνίου. 

Silene haussknechtii

Βασιλίτσα, 17/6/2012

Καλωσορίζουμε τη φετινή άνοιξη με ένα φυτό ενδημικό των βουνών της βόρειας Πίνδου. Πρόκειται για τη Silene haussknechtii Hausskn., μια σιληνή που φαίνεται να σχετίζεται με τις S. sedoides και S. pentelica των χαμηλών υψομέτρων της νότιας Ελλάδας. Ένα από τα χαρακτηριστικά της γνωρίσματα είναι τα σχεδόν ακέραια πέταλά της, χρώματος ανοιχτού ροζ από την πάνω πλευρά και αρκετά σκουρότερου από την κάτω.

Όπως αναφέρθηκε, είναι ενδημική του βόρειου κομματιού της οροσειράς της Πίνδου, αν και θα έπρεπε να αναζητηθεί στη γειτονική Αλβανία, καθώς είναι πιθανό η εξάπλωσή της να φτάνει μέχρι εκεί. Φύεται σε οφιολιθικά υποστρώματα, σε γκρεμούς ή βραχώδεις θέσεις δασών πεύκης και οξιάς ή θαμνώνες πυξαριού. Έχει αναφερθεί από τα 700 έως τα 2100 μ. και ανθίζει από το Μάιο μέχρι τον Αύγουστο.

Η S. haussknechtii προστατεύεται από τη Σύμβασης της Βέρνης (1979, για την Προστασία της Άγριας Ζωής και του Φυσικού Περιβάλλοντος) και το ΠΔ 67/81 του Ελληνικού Κράτους. Ακόμη, περιλαμβάνεται στον Παγκόσμιο Κατάλογο των φυτικών ειδών που χρήζουν προστασίας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, τον Κόκκινο Κατάλογο Απειλούμενων Ειδών της Παγκόσμιας Ένωσης Προστασίας της Φύσης (IUCN) του 1997, στην κατηγορία «Τρωτό», και στα Άλλα Σημαντικά Φυτά του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000».

 

Silene saxifraga

Όλυμπος, 17/9/2011

Η Silene saxifraga L. είναι φυτό των βουνών του ευρωπαϊκού νότου, από την Ισπανία έως τη Βουλγαρία. Στην Ελλάδα η εξάπλωσή της περιορίζεται σε λίγα βουνά του βορρά, ανατολικά της οροσειράς της Πίνδου. Εντοπίζεται σε πετρώδεις πλαγιές, προεξοχές βράχων και βραχώδεις θέσεις σε αλπικά λιβάδια. Της αρέσουν τα μεγάλα υψόμετρα, φτάνει μέχρι τα 2800 μ. στον Όλυμπο, αλλά πολλές φορές κατεβαίνει μέχρι τα 1250 μ. Ανθίζει κυρίως τους μήνες Ιούλιο και Αύγουστο.

Το όνομα αυτής της Σιληνής προέρχεται από τις λατινικές λέξεις saxum, που σημαίνει βράχος, πέτρα, και frango, δηλαδή σπάω, τρίβω. Ονομάστηκε έτσι είτε λόγω του βιότοπου που προτιμά, είτε για τις φαρμακευτικές ιδιότητες που της αποδόθηκαν. Στην Ισπανία είναι διαδεδομένη η χρήση της ως φαρμακευτικό βότανο με το όνομα Salsufragi και θεωρείται ότι μπορεί να «σπάσει» τις πέτρες στα νεφρά, τη χολή ή την ουροδόχο κύστη.

Περιλαμβάνεται στον παγκόσμιο κατάλογο ειδών που χρήζουν προστασίας του ΟΗΕ.

Dianthus myrtinervius ssp. caespitosus

Καϊμακτσαλαν, 22/7/2012

Το γένος Dianthus, το «Διός άνθος» κατά τους αρχαίους, περιλαμβάνει γύρω στα 70 είδη και υποείδη στην Ελλάδα. Πάνω από το ένα τρίτο αυτών είναι ενδημικά της χώρας μας.

Ο Dianthus myrtinervius Griseb. φαίνεται να μην αναγνωρίζει σύνορα και τεχνητά όρια, αφού τον μοιραζόμαστε με τη γειτονική ΠΓΔΜ. Το υποείδος myrtinervius ενδημεί στο Βαρνούντα και το Βίτσι, ενώ το υποείδος caespitosus Strid & Papan. στο Καϊμακτσαλαν.

Φύεται σε βραχώδεις περιοχές μέσα σε λιβάδια, σε σχιστόλιθο ή ασβεστόλιθο, από τα 1700 έως τα 2500 μ. Ανθίζει από τα τέλη Ιουνίου έως τα μέσα Αυγούστου.

Προστατεύεται από το ΠΔ 67/81 και περιλαμβάνεται στον Παγκόσμιο Κατάλογο Ειδών που χρήζουν προστασίας του ΟΗΕ και τα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000». 

Arenaria leucadia

Λευκάδα, 30/5/2012

Η Arenaria leucadia Phitos & Strid, είναι η αδιαμφισβήτητη χλωριδική σταρ της Λευκάδας, καθώς είναι το μοναδικό τοπικό ενδημικό φυτό του νησιού. Έτσι λοιπόν, από το φθινόπωρο που κάναμε την πρώτη επαφή μας με τη χλωρίδα του νησιού, την περιμέναμε εναγωνίως να ανθίσει.

Η ανθοφορία της ξεκινά γύρω στα μέσα Απριλίου και διαρκεί μέχρι τα τέλη Μαΐου. Όντας ένα αμμόφιλο είδος, περιγράφηκε το 1994 από μια αμμώδη παραλία κοντά στο ακρωτήριο Γυράπετρα. Η Τρίγκου, το 2006, την εντόπισε σχεδόν σε όλο το μήκος της Β και Δ παραλιακής ζώνης της λιμνοθάλασσας που βρίσκεται κοντά στην πόλη της Λευκάδας και σε τρεις ακόμη παραλίες των δυτικών ακτών του νησιού. Μη επιβεβαιωμένες θέσεις αναφέρονται από τα ορεινά της Λευκάδας και από την Κεφαλονιά (Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων και Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας, 2009).

Οι μικροί πληθυσμοί που σχηματίζει δεν ξεπερνούν συνολικά τα 1000 άτομα (Τρίγκου, 2006). Επιπλέον, αν και δεν κινδυνεύει άμεσα από τον τουρισμό, καθώς η περίοδος ανθοφορίας της τελειώνει πριν καταφθάσουν οι ορδές των λουόμενων, οι βιότοποί της υποβαθμίζονται συνεχώς από απορρίμματα, έργα τουριστικής υποδομής και καταπάτηση με μηχανοκίνητα μέσα. Γι’ αυτό άλλωστε συμπεριλαμβάνεται στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων και Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας, όπου προτείνεται η κατάταξή της στην κατηγορία των Κινδυνευόντων, και στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000», στο οποίο ανήκει και η ευρύτερη περιοχή της λιμνοθάλασσας της Λευκάδας.

Silene integripetala ssp. integripetala

Φαράγγι Βυρού, 20/4/2012

Η Silene integripetala Bory & Chaub. είναι ενδημική της Νότιας Ελλάδας, αλλά είναι ένα πολύμορφο είδος που εμφανίζεται με τέσσερα υποείδη με καλό γεωγραφικό διαχωρισμό. Το τυπικό υποείδος Silene integripetala ssp. integripetala απαντά στο νότιο τμήμα της Πελοποννήσου, όπου και είναι αρκετά κοινό. Τα άλλα τρία συγγενικά υποείδη περιλαμβάνουν ένα ενδημικό της Ελαφονήσου και δύο της Κρήτης.

Εμφανίζεται σε μια ποικιλία βιοτόπων αφού φύεται σε ασβεστολιθικούς βράχους, πετρώδεις θέσεις και σάρες, ανάμεσα σε φρύγανα ή μέσα σε δάση, σε όχθες ποταμών και πρανή δρόμων, εγκαταλελειμένες καλλιέργειες, ενώ καταδέχεται μέχρι και χώρους απόθεσης απορριμάτων. Είναι ένα πραγματικά πολύ ευπροσάρμοστο φυτό, αφού το εύρος της υψομετρικής του εμφάνισης είναι από την επιφάνεια της θάλασσας μέχρι και τα 1900 m. Ανθίζει τέλη Μαρτίου με Ιούνιο, ενώ μερικές φορές ανθίζει για δεύτερη φορά μέσα στον Οκτώβριο.

Συμπεριλαμβάνεται στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000» και στον Παγκόσμιο κατάλογο ειδών που χρήζουν προστασίας του Ο.Η.Ε.