Galanthus nivalis

Χαλκιδική, 12/2/2016

O Galanthus nivalis L. είναι το πιο γνωστό είδος του γένους. Έχουμε αναφερθεί παλαιότερα στο όνομα Galanthus (από τις λέξεις γάλα και άνθος). Το όνομα του είδους (nivalis: χιονώδης) σχετίζεται είτε με το λευκό χρώμα του άνθους ή με την ανθοφορία του που συμπίπτει με το λιώσιμο του χιονιού και συχνά με την εμφάνιση του φυτού μέσα από το χιόνι.

Το είδος αυτό είναι αυτοφυές σε πολλές χώρες της κεντρικής και νότιας Ευρώπης, ενώ στο βορειότερο κομμάτι της (Αγγλία, Ολλανδία, Σκανδιναβική χερσόνησος, κ.α.), όπως επίσης και στις ΗΠΑ και στον Καναδά,  έχει εισαχθεί και εγκλιματιστεί. Στην Ελλάδα αναφέρεται από τα φυτογεωγραφικά διαμερίσματα της βόρειας και νότιας Πίνδου, τη βόρεια κεντρική και βόρεια ανατολική Ελλάδα και τα νησιά του βορείου Αιγαίου. Φύεται σε δάση οξιάς, καστανιάς ή άλλων φυλλοβόλων, σε υψόμετρο από 350 έως 1400 μ., αν και οι περισσότεροι πληθυσμοί του έχουν εντοπιστεί κάτω από τα 900 μ. Ανθίζει από το Φεβρουάριο μέχρι τις αρχές του Απρίλη. 

Τα άνθη του επικονιάζονται από μέλισσες, ενώ σημαντικό ρόλο στον κύκλο ζωής του παίζουν και τα μυρμήγκια. Τα σπέρματα του φυτού φέρουν ελαιοσώματα, μια δομή πλούσια σε λιπίδια και πρωτεΐνες, που αποτελεί λιχουδιά για τα μυρμήγκια. Έτσι, τα συμπαθή έντομα, κουβαλούν τα σπέρματα του φυτού στις υπόγειες στοές τους με σκοπό να ταΐσουν τα σαρκώδη ελαιοσώματα στις προνύμφες τους, βοηθώντας έτσι τη διασπορά των σπερμάτων και, με την απόθεσή τους σε σημεία πλούσια σε θρεπτικά στοιχεία, τη φύτρωσή τους. 

Το γένος Galanthus κατέχει την πρώτη θέση ανάμεσα στα βολβόφυτα που πωλούνται κάθε χρόνο για καλλιέργεια, παγκοσμίως. Ανάμεσα στα είδη του γένους, το G. nivalis είναι από τα πιο διαδεδομένα καλλωπιστικά φυτά και το εμπόριό του φτάνει τα εκατοντάδες χιλιάδες άτομα ανά έτος. Περιέχει αλκαλοειδή, κάποια από τα οποία είναι ιδιαίτερα δηλητηριώδη. Αναφέρεται ότι στην Ολλανδία, κατά τη διάρκεια του Δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου, οι άνθρωποι, μη έχοντας κάτι άλλο να φάνε, κατανάλωσαν βολβούς του φυτού και εμφάνισαν συμπτώματα δηλητηρίασης. Το φυτό συλλέγεται πάντως και για φαρμακευτικούς σκοπούς.  

Από το 1990, με τη Συνθήκη για το διεθνές εμπόριο των απειλούμενων με εξαφάνιση ειδών άγριας πανίδας και χλωρίδας (CITES), απαγορεύτηκε η συλλογή ζωντανού υλικού για εμπόριο. Παρόλα αυτά, οι πληθυσμοί του G. nivalis βαίνουν συνεχώς μειούμενοι. Σε αυτό συμβάλλει και η απώλεια των βιοτόπων του φυτού είτε από ανθρωπογενείς παρεμβάσεις ή την πανταχού παρούσα κλιματική αλλαγή. Σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες όπου βρίσκεται αυτοφυής, συμπεριλαμβάνεται στα εκάστοτε Βιβλία Ερυθρών Δεδομένων, με χαρακτηρισμούς όπως «Τρωτό», «Σχεδόν Απειλούμενο» - όπως και στην Ελλάδα -  ή ακόμα και «Κρισίμως κινδυνεύον». Να σημειωθεί επίσης ότι στη χώρα μας ένας από τους πληθυσμούς του Galanthus nivalis βρίσκεται στη Χαλκιδική, στους πρόποδες του όρους Κάκαβος και πλησίον της περιοχής εξόρυξης χρυσού, σε ένα οικοσύστημα που συνεχώς υποβαθμίζεται…

Ο G. nivalis προστατεύεται από την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ, τη Συνθήκη CITES και συμπεριλαμβάνεται στα Βιβλία Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων και Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας (εκδόσεις 2009 και 1995), στον Κόκκινο Κατάλογο Απειλούμενων Ειδών της Παγκόσμιας Ένωσης Προστασίας της Φύσης και στον Παγκόσμιο Κατάλογο ειδών που χρήζουν προστασίας του ΟΗΕ. 

Acis ionica

Αιτωλοακαρνανία, 12/9/2014

Γνωρίστε την ντροπαλή και εύθραυστη ομορφιά της Acis ionica Bareka, Kamari & Phitos. Πρόκειται για ένα είδος που παλαιότερα θεωρούνταν ότι ανήκει στο γένος Leucojum, μέχρι που το τελευταίο χωρίστηκε σε δύο διαφορετικά: το γένος Leucojum και το γένος Acis.

Οι ακίδες του Ιονίου κάνουν την εμφάνισή τους στην αρχή του φθινοπώρου, κατά τους μήνες Σεπτέμβριο και Οκτώβριο, στα νησιά Ζάκυνθο, Κεφαλονιά και Λευκάδα, περιοχές του νομού Αιτωλίας και Ακαρνανίας και σε μια περιορισμένη περιοχή της Αλβανίας. Φύονται σε ασβεστολιθικά πετρώματα και τοποθεσίες βραχώδεις ή πετρώδεις, ανάμεσα σε φρύγανα ή χαμηλή μακκία βλάστηση, πολλές φορές πολύ κοντά στη θάλασσα, αγναντεύοντάς την. Τα υψόμετρα στα οποία έχουν βρεθεί ξεκινούν σχεδόν από το επίπεδο της θάλασσας και φτάνουν μέχρι τα 450 μ.

Το είδος Acis ionica συμπεριλαμβάνεται με την παλιά του ονομασία Leucojum valentinum στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών που καταχωρήθηκαν για τις περιοχές του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000».   

Pancratium maritimum

Χαλκιδική, 21/8/2014

Η Ελλάδα έχει την τύχη να είναι μία από τις χώρες της Μεσογείου που φιλοξενούν στις αμμώδεις παραλίες τους ένα πάλλευκο κρινάκι, το Pancratium maritimum L., γνωστό και ως κρινάκι της θάλασσας. Με συνολική εξάπλωση λίγο μεγαλύτερη της μεσογειακής λεκάνης, που συμπεριλαμβάνει την Πορτογαλία, τα Κανάρια νησιά και περιοχές της Μαύρης θάλασσας, το P. maritimum στολίζει τις ακτές από τον Ιούλιο μέχρι και τον Οκτώβριο, βγάζοντας βαθειά μέσα από την άμμο τα φύλλα και το βλαστό του, που φέρει τα εντυπωσιακού μεγέθους άνθη του.

Το όνομα του γένους Pancratium, προκύπτει από τις ελληνικές λέξεις παν και κραταιός, δηλαδή δυνατός, πιθανόν λόγω της ικανότητάς του να επιβιώνει κάτω από δύσκολες περιβαλλοντικές συνθήκες: άμμος, ξηρασία, ήλιος. Τα άνθη του ανοίγουν όταν αρχίζει να πέφτει το φως της μέρας, αργά το απόγευμα, και απελευθερώνουν μία γλυκιά μυρωδιά που είναι εντονότερη κατά τις ήρεμες, χωρίς άνεμο βραδιές. Έχει βρεθεί ότι ο κύριος επικονιαστής που προσελκύεται, μια νυχτοπεταλούδα, το επισκέπτεται μόνο όταν η ταχύτητα του ανέμου είναι μικρότερη από 2 m/sec. Αν όλα πάνε καλά και τα άνθη του γονιμοποιηθούν, τα μαύρα και πανάλαφρα σπέρματα που θα παραχθούν παρασύρονται από τα κύματα και ξεβράζονται σε άλλες ακτές, όπου νέοι κύκλοι ζωής για το P. maritimum ξεκινούν, με τη δημιουργία νέων ατόμων.   

Δυστυχώς, ο κύκλος ζωής του κάποιες φορές τελειώνει σύντομα και με βίαιο τρόπο, καθώς το κρινάκι της θάλασσας ανθίζει όταν αρχίζουν να καταφθάνουν οι ορδές των τουριστών στις παραλίες. Συλλογή, ξερίζωμα για μεταφύτευση, ποδοπάτημα, παρκάρισμα οχημάτων επάνω του, ξαπλώστρες, χτίσιμο σπιτιών ή στήσιμο των εποχιακών beach bars στις αμμοθίνες, αλλά και οι νέοι μηχανικοί τρόποι καθαρισμού της άμμου, αποτελούν παράγοντες οι οποίοι έχουν αρχίσει να περιορίζουν την εξάπλωσή του. Ήδη στις ακτές της νότιας Βουλγαρίας και της βόρειας Τουρκίας απειλείται με εξαφάνιση, γι’ αυτό και συμπεριλαμβάνεται στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων για τη χλωρίδα της Βουλγαρίας με το χαρακτηρισμό «Κινδυνεύον». Στην Ελλάδα δεν προστατεύεται από κάποιο νομοθέτημα, αλλά συμπεριλαμβάνεται στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000» και, σε παγκόσμιο επίπεδο, στον κατάλογο ειδών που χρήζουν προστασίας του ΟΗΕ.

Το κρινάκι της θάλασσας χρησιμοποιήθηκε ως διακοσμητικό στοιχείο κατά την αρχαιότητα σε ένα πλήθος απεικονίσεων που σώθηκαν και έφτασαν μέχρι τις μέρες μας, από διάφορες εποχές, όπως η μυκηναϊκή ή η μινωική. Η γνωστότερη απεικόνιση είναι αυτή της «Οικίας των γυναικών» στο Ακρωτήρι της Σαντορίνης (που μπορείτε να δείτε εδώ).

Allium carinatum ssp. pulchellum

Καμβούνια, 14/8/2013

Το μωβ αγριοκρέμμυδο που παρουσιάζουμε σήμερα ονομάζεται Allium carinatum ssp. pulchellum (G. Don) Bonnier & Layens. Το όνομα του υποείδους pulchellum σημαίνει όμορφο στα λατινικά και εξηγεί την προτίμηση που του δείχνουν καλλιεργητές από όλη την Ευρώπη, δίνοντάς του μια θέση στον κήπο τους.

Αυτοφυές απαντά στη νότια Ευρώπη, κυρίως στα ανατολικά, φτάνοντας δυτικά μέχρι τη νοτιοανατολική Γαλλία. Φύεται σε ορεινά λιβάδια ή θαμνώνες και ανθίζει το καλοκαίρι.

Καμβούνια, 3/8/2012

Narcissus poeticus ssp. radiiflorus

Βασιλίτσα, 4/5/2013

Ο νάρκισσος των ποιητών, Narcissus poeticus L., έτσι όπως στέκεται πάνω από ρέματα και πηγές, με τα άνθη του στραμμένα προς το νερό, θυμίζει σίγουρα το νέο εκείνο της μυθολογίας, τον συνονόματό του, που ερωτεύτηκε το είδωλό του, όταν καθρεφτίστηκε στα νερά μιας λίμνης και πέθανε από λύπη για τον ανεκπλήρωτο έρωτά του.

 Στη Βασιλίτσα συναντήσαμε το υποείδος radiiflorus (Salisb.) Baker, που απαντά και σε άλλα βουνά της βόρειας Πίνδου, αλλά και στην Οίτη, το Βαρνούντα και τον Κάτω Όλυμπο. Εκτός Ελλάδας, θα τον βρείτε στη νότια Γαλλία, τη νότια Ελβετία, τη βόρεια Ιταλία, τη νότια Αυστρία και τις χώρες της βαλκανικής χερσονήσου. Φύεται σε υγρά λιβάδια μεγάλων υψομέτρων, από τα 1300 έως τα 2400 μ. και ανθίζει το Μάιο και τον Ιούνιο.

Προστατεύεται από το ΠΔ 67/81 και περιλαμβάνεται στον παγκόσμιο κατάλογο ειδών που χρήζουν προστασίας του ΟΗΕ, όπως επίσης και στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000».

Galanthus elwesii

Χορτιάτης, 30/1/2011

O Galanthus elwesii Hook. f. ξεχωρίζει από τα φαρδιά γλαυκά του φύλλα και τις πράσινες κηλίδες τόσο στην κορυφή, όσο και στη βάση των εσωτερικών τεπάλων. Ο Sir Joseph Dalton Hooker, διευθυντής του Βασιλικού Βοτανικού Κήπου στο Kew, το ονόμασε έτσι το 1875 προς τιμήν του πρώτου ανθρώπου που το συνέλεξε, του βοτανολόγου, εντομολόγου και περιηγητή Henry John Elwes.

Φύεται στα Βαλκάνια (Ελλάδα, Βουλγαρία, πρώην Γιουγκοσλαβία), τη Ρουμανία, τη Μολδαβία, την Ουκρανία και τη Μικρά Ασία, αν και χρειάζονται περαιτέρω έρευνες για την ακριβή του εξάπλωση, καθώς πολύ συχνά συγχέεται με το G. gracilis. Στην Ελλάδα βρίσκεται κυρίως στα βόρεια τμήματα της ηπειρωτικής χώρας και τα νησιά του βορείου Αιγαίου (Λέσβος, Χίος, Σάμος). Απαντά σε πλήθος βιοτόπων, όπως δάση, ανοίγματα δασών, θαμνώνες, υπαλπικά λιβάδια, πετρώδεις τοποθεσίες, σε υψόμετρα από 100 έως 1600 μ., αν και είναι πιο κοινό στην ορεινή ζώνη μεταξύ 800 και 1000 μ. Προτιμά βόρειες εκθέσεις, ενώ είναι πολύ κοινό σε περιοχές που καλύπτονται με χιόνι το χειμώνα και παραμένουν δροσερές το καλοκαίρι.

Βέρμιο, 25/3/2011

Το είδος καλλιεργείται ευρύτατα στις μέρες μας και όλα ξεκίνησαν όταν, το 1874, ο Elwes έκανε τις πρώτες εξαγωγές φυτών από την Τουρκία στην Αγγλία. Οι γάλανθοι έγιναν ανάρπαστοι από τους Άγγλους ανθοκόμους χάρη στην ομορφιά τους, ειδικά σε μία περίοδο που τα ανθισμένα λουλούδια σπανίζουν. Στην Τουρκία στήθηκε μία ολόκληρη βιομηχανία συλλογής άγριων βολβών, οι οποίοι στη συνέχεια εξάγονταν. Με τα χρόνια και προκειμένου να ανταποκριθεί στην αυξανόμενη ζήτηση, η προσοδοφόρα αυτή οικονομική δραστηριότητα γιγαντώθηκε, φτάνοντας στα μέσα της δεκαετίας του 1980 τα 40 εκατομμύρια βολβούς σε ετήσια βάση! Η απομάκρυνση τεράστιων ποσοτήτων βολβών του G. elwesii από το φυσικό περιβάλλον δημιούργησε μια ανησυχία για το αντίκτυπο που επέφερε στο περιβάλλον συνολικά, αλλά και κατά πόσο διακύβευε την επιβίωση του ίδιου του είδους. Το 1989 ξεκίνησε η επιστημονική παρακολούθηση του είδους και των βιοτόπων του και θεσπίστηκε θεσμικό πλαίσιο που καθορίζει τον τρόπο συλλογής, καθώς και τις μέγιστες ποσότητες. Σήμερα η παραγωγή κυμαίνεται στα 7-8 εκατομμύρια βολβούς ετησίως.

Χορτιάτης, 2/3/2008

Όπως και άλλα Galanthus, το G. elwesii είναι ευαίσθητο σε ενδεχόμενες κλιματικές αλλαγές. Ήδη συμπεριλαμβάνεται σε αρκετούς Κόκκινους Καταλόγους Απειλούμενων Φυτών, όπως αυτόν της Μολδαβίας, όπου χαρακτηρίζεται ως «Κρισίμως Απειλούμενο» (Critically Endangered), ή της Βουλγαρίας με το χαρακτηρισμό «Απειλούμενο» (Endangered). Στη Βουλγαρία ειδικότερα, όπου το είδος αυτό συλλέγεται για φαρμακευτική ή καλλωπιστική χρήση, οι πληθυσμοί του σε συγκεκριμένες περιοχές έχουν περιοριστεί σε μερικά άτομα. Η αποψίλωση των δασών, η κατασκευή τουριστικών υποδομών και διάφορες δραστηριότητες αναψυχής φαίνεται να απειλούν το G. elwesii και, γενικότερα, όπως σημειώνεται από την Παγκόσμια Ένωση Προστασίας της Φύσης, υπάρχει μια τάση μείωσης των πληθυσμών. Αν λάβουμε όλα τα προηγούμενα υπόψη, αντιλαμβανόμαστε γιατί συμπεριλαμβάνεται στους ακόλουθους καταλόγους: Παράρτημα ΙΙ της Συνθήκης CITES, Κόκκινο Κατάλογο Απειλούμενων Ειδών της Παγκόσμιας Ένωσης Προστασίας της Φύσης, Παγκόσμιο Κατάλογο Ειδών που χρήζουν προστασίας του Ο.Η.Ε. και Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000».

Galanthus reginae-olgae

Φαράγγι Αχέροντα, 18/12/2011

Το G. reginae-olgae Orph., ο γάλανθος της βασίλισσας Όλγας ελληνιστί, είναι ένας ακόμα αρνητής της φθινοπωρινής και χειμωνιάτικης απραξίας που κυριαρχεί στο φυτικό βασίλειο αυτές τις εποχές. Τα σχεδόν ολόλευκα άνθη του, που ξεπροβάλλουν μέσα από τους σωρούς των πεσμένων φύλλων ή μόλις που διακρίνονται στο χιονισμένο τοπίο χάρη στις μικρές πράσινες κηλίδες τους, είναι υπεύθυνα για το όνομα του γένους.

Η γεωγραφική του εξάπλωση περιλαμβάνει την Ελλάδα, την Ιταλία, τη Σικελία, νοτιοδυτικά τμήματα της πρώην Γιουγκοσλαβίας και την Αλβανία. Στην Ελλάδα απαντά στην περιοχή της Πίνδου, τη νότια και νοτιοδυτική Πελοπόννησο και την Κέρκυρα. Εμείς το συναντήσαμε στο φαράγγι του Αχέροντα, τόσο στην είσοδο του φαραγγιού που φέρει το δυσοίωνο όνομα «Πύλες του Άδη», όσο και στην έξοδό του.

Φύεται σε δάση, θαμνώνες, πλαγιές κοντά σε ρέματα, κοιλάδες και φαράγγια, δείχνοντας μια προτίμηση σε υγρές, σκιερές τοποθεσίες με βόρειο προσανατολισμό και εδάφη αρκετά βαθιά, πλούσια σε υγρασία και καλά εφοδιασμένα με οργανική ουσία. Έχει βρεθεί σε υψόμετρα από το επίπεδο της θάλασσας μέχρι τα 1300 μ., αν και είναι περισσότερο κοινό στα μεγαλύτερα υψόμετρα.

Είναι στενά συγγενικό με το G. nivalis και για πολλά χρόνια θεωρείτο υποείδος του τελευταίου. Οι ομοιότητες μεταξύ των δύο ειδών είναι αρκετές, αλλά σημαντικές και εμφανείς είναι και οι διαφορές τους. Ανάμεσά τους είναι το χρώμα των φύλλων και κυρίως της γραμμής στην πάνω επιφάνεια τους, που είναι εντονότερη και σχεδόν γλαυκή για το G. reginae-olgae, ενώ πιο δυσδιάκριτη και σκούρη ή απούσα για το G. nivalis.

Διακρίνεται σε δύο υποείδη, το G. reginae-olgae ssp. reginae-olgae και το G. reginae-olgae ssp. vernalis (δηλ. ο ανοιξιάτικος). Τα δύο αυτά υποείδη διακρίνονται από την εποχή της ανθοφορίας και το μήκος των φύλλων κατά την περίοδο άνθισης. Πιο συγκεκριμένα, τo G. reginae-olgae ssp. reginae-olgae ανθίζει Οκτώβριο με Δεκέμβριο χωρίς φύλλα ή με πολύ κοντά φύλλα μήκους 1-3 εκ., ενώ το G. reginae-olgae ssp. vernalis ανθίζει Δεκέμβριο με Μάρτιο με φύλλα μήκους 3-7 εκ. κατά την άνθισή του.

Το G. reginae-olgae συμπεριλαμβάνεται στο πρώτο Κόκκινο Βιβλίο των Σπάνιων και Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας (1995), το Παράρτημα ΙΙ της Συνθήκης CITES για το Διεθνές Εμπόριο των Απειλούμενων με Εξαφάνιση Ειδών Άγριας Πανίδας και Χλωρίδας, το ΠΔ 67/81 του Ελληνικού κράτους, τον Παγκόσμιο Κατάλογο ειδών που χρήζουν προστασίας του Ο.Η.Ε. και τον Κόκκινο Κατάλογο Απειλούμενων Ειδών της Παγκόσμιας Ένωσης Προστασίας της Φύσης με το χαρακτηρισμό «τρωτό». Στην Ελλάδα το είδος είναι σπάνιο, αλλά οι πληθυσμοί του απειλούνται μόνο στο νησί της Κέρκυρας, κυρίως από την επέκταση του τουρισμού. Γενικότερα, όπως και τα υπόλοιπα είδη του γένους, είναι ευαίσθητο και μπορεί να απειληθεί από αλλαγές στα επίπεδα βροχόπτωσης που οφείλονται στην κλιματική αλλαγή.

Το γένος Galanthus, λόγω των ουσιών που βρίσκονται σε όλο το φυτό, αλλά σε μεγαλύτερη συγκέντρωση στους βολβούς του (τα αλκαλοειδή γαλανθαμίνη, λυκορίνη, ταζεττίνη), είναι πιθανό να συνδέεται με την Οδύσσεια και το μυθικό φυτό μώλυ. Το μώλυ (από το ρήμα μωλύω που σημαίνει αδυνατίζω, αφανίζω ή παραλύω) δρούσε ως αντίδοτο σε χολινεργικές ουσίες, όπως αυτές που εικάζεται ότι περιείχαν τα μαγικά φίλτρα που έδωσε η Κίρκη στους συντρόφους του Οδυσσέα. Ο Ερμής προστάτεψε τον Οδυσσέα δίνοντάς του ένα φυτό με μαύρη ρίζα και γαλακτόχροα άνθη, που η εξόρυξή του ήταν δύσκολη. Πολλές υποθέσεις έχουν γίνει για την ταυτότητα του φυτού αυτού, όπως ότι ανήκει σε κάποιο είδος των γενών Allium, Tulipa, Fritillaria ή το Helleborus niger. Στην ταύτιση με κάποιο είδος του γένους Galanthus συνηγορεί, εκτός της μορφολογικής περιγραφής, το γεγονός ότι τα είδη του γένους περιέχουν αλκαλοειδή με δράση αντιχολινεστεράσης.

Φθινοπωρινά γεώφυτα της Λευκάδας

Narcissus serotinus, Λευκάδα, 2/11/2011

Στα εύκρατα κλίματα, η εναλλαγή των εποχών δημιουργεί μια συνεχή μεταβολή των περιβαλλοντικών συνθηκών. Κάθε εποχή φέρνει μαζί της και τις δικές της δυσχέρειες για την επιβίωση και την ανάπτυξη των φυτών. Η ανυδρία του καλοκαιριού και το ψύχος του χειμώνα συνθέτουν μια διελκυστίνδα, στο τεντωμένο σκοινί της οποίας προσπαθούν να ισορροπήσουν την επιβίωσή τους όλα τα φυτικά είδη. Και όλα αυτά πρέπει να γίνουν μέσα σε ένα περιβάλλον συνεχούς ανταγωνισμού μεταξύ τους για νερό, θρεπτικά συστατικά, ηλιακό φως και επικονιαστές!

 

 Colchicum cupanii, Λευκάδα, 23/10/2011

 

Υπάρχει μια κατηγορία φυτών, τα μέλη της οποίας, αντί να κάτσουν και να υποστούν όλο αυτό το στρες, επιλέγουν μια πιο έξυπνη οδό. Εξοπλισμένα με μια αποταμιευτική ρίζα, με το που αρχίσουν οι κλιματικές συνθήκες να γίνονται δυσμενείς, απαλάσσονται από όλα τα επίγεια μέρη τους και περνούν τις δύσκολες εποχές του έτους στο ασφαλές και γεμάτο προμήθειες υπόγειο καταφύγιό τους. Ξεπροβάλλουν το Φθινόπωρο ή νωρίς την Άνοιξη, σε ένα περιβάλλον όπου η πίεση των ανταγωνιστών τους είναι αισθητά μικρότερη. Στο Ισραήλ για παράδειγμα, μόνο το 10% των φυτών της τοπικής χλωρίδας ανθίζει το Φθινόπωρο και τα περισσότερα από αυτά είναι γεώφυτα. 

 Drimia maritima (=Urginea maritima), Λευκάδα, 20/10/2011

Τα γέωφυτα, που δε χρειάζεται να είσαι μάντης για να φανταστείς από που πήραν το όνομά τους, είναι ιδιαίτερα προσαρμοσμένα στο μεσογειακό κλίμα. Η αντιπροσώπευσή τους σε περιοχές με μεσογειακό κλίμα είναι πάντα μεγαλύτερη σε σχέση με περιοχές της Κεντρικής ή της Βόρειας Ευρώπης. Τα περισσότερα γεώφυτα είναι μονοκοτυλήδονα από τις οικογένειες των Liliaceae, Iridaceae και Amaryllidaceae, αλλά υπάρχουν και λίγα δικοτυλήδονα (π.χ. τα κυκλάμινα).

Sternbergia lutea, Λευκάδα, 20/10/2011

Ιδιαίτερα εντυπωσιακά είναι τα γεώφυτα που ανθίζουν το Φθινόπωρο. Στα περισσότερα από αυτά, τα άνθη εμφανίζονται μόνα τους χωρίς φύλλα, δίνοντας όμορφες εικόνες αντίθεσης με το μουντό φθινοπωρινό τοπίο. Η έκπτυξη των φύλλων θα γίνει μόνο μετά τις πρώτες βροχές. Αυτό δίνει ακόμα μια νότα ρομαντισμού στη βιολογία αυτών των φυτών, αφού ξοδεύουν τα τελευταία αποθέματα των πόρων τους για να διαιωνίσουν το είδος τους και μετά αφήνονται στο έλεος του καιρού για την  προσωπική τους επιβίωση. Ποιος είπε ότι ο αλτρουισμός είναι προνόμιο των ιπποτών; 

Allium callimischon ssp. callimischon

 

Λευκάδα, 8/11/2011

Το Allium callimischon Link ssp. callimischon είναι ένα όμορφο φθινοπωρινό άγριο σκόρδο (ή κρεμμύδι), ενδημικό της Ελλάδας. Η περιοχή εξάπλωσής του περιλαμβάνει τα νησιά του Ιονίου (Λευκάδα, Ζάκυνθος, Κεφαλονιά), τη Δ. Στερεά Ελλάδα, την Ήπειρο, την Πελοπόννησο και τα Κύθηρα. Φύεται σε ασβεστολιθικά βραχώδη εδάφη, ελαιώνες, ανάμεσα σε φρύγανα, σε υψόμετρο από 400 έως 700 μ. Ανθίζει από μέσα Σεπτεμβρίου έως μέσα Νοεμβρίου.

Εκτός από το τυπικό υποείδος, υπάρχει και το A. callimischon ssp. haemostictum Stearn, το οποίο, όπως φανερώνει το όνομά του, φέρει κηλίδες στο χρώμα του αίματος στα τέπαλά του.  Το υποείδος αυτό φύεται στην Κρήτη και τα νοτιοδυτικά παράλια της Μ. Ασίας.

Περιλαμβάνεται στον παγκόσμιο κατάλογο ειδών που χρήζουν προστασίας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών και στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000».

Στην πιο πρόσφατη ταξινομική αναθεώρηση (APG III), το γένος Allium μετακινήθηκε στην οικογένεια Amaryllidaceae.

Allium chamaespathum

Λευκάδα, 22/10/2011

Το Allium chamaespathum Boiss. είναι ένα από τα 7 είδη του γένους Allium στην Ελλάδα που ανθίζουν το φθινόπωρο. Πρόκειται για στενοενδημικό βαλκανικό είδος με εξάπλωση στην Ελλάδα και την Αλβανία. Στην Ελλάδα συγκεκριμένα, σύμφωνα με δύο διαφορετικές πηγές, απαντά στην ηπειρωτική χώρα και τα νησιά Θάσος, Κέρκυρα, Κεφαλονιά και Κρήτη, ενώ δεν υπάρχει αναφορά μέχρι στιγμής για το νησί της Λευκάδας, όπου το εντοπίσαμε.

Φύεται σε βραχώδεις ασβεστολιθικές πλαγιές, αλλά και άκρες δρόμων, από το επίπεδο της θάλασσας έως τα 2135 μ. Η ανθοφορία του ξεκινά τον Αύγουστο και διαρκεί μέχρι τον Οκτώβριο. Ένα από τα χαρακτηριστικά μορφολογικά του γνωρίσματα είναι η μεγάλη σπάθη.

Περιλαμβάνεται: στο Π.Δ. 67/81, στα Άλλα Σημαντικά Είδη που καταχωρήθηκαν για τις περιοχές του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000» και στον Κόκκινο Κατάλογο Απειλούμενων Ειδών της Παγκόσμιας Ένωσης Προστασίας της Φύσης (IUCN Red List of Threatened Species).

 

Λευκάδα, 22/10/2011

Allium heldreichii

Όλυμπος, 16/7/2011

Το Allium heldreichii Boiss. είναι ένα πολύ όμορφο άγριο σκόρδο, μάλιστα ένα από τα 47 ενδημικά Allium της Ελλάδας. Εντοπίζεται στα βουνά Όλυμπος, Βέρμιο, Κίσσαβος, Κόζιακας και Γκιώνα, σε υψόμετρο από 800 έως 2000 μ., ενώ περιστασιακά κατεβαίνει χαμηλότερα, όπως στην κοιλάδα των Τεμπών. Προτιμά υγρές και σκιερές βραχώδεις θέσεις και ανθίζει από Ιούνιο μέχρι Αύγουστο.

Περιλαμβάνεται στους ακόλουθους καταλόγους: Π.Δ. 67/81, Κόκκινος Κατάλογος Απειλούμενων Ειδών της Παγκόσμιας Ένωσης Προστασίας της Φύσης (IUCN Red List of Threatened Species), παγκόσμιος κατάλογος ειδών που χρήζουν προστασίας του Ο.Η.Ε. (UNEP-WCMC species database) και Άλλα Σημαντικά Είδη που καταχωρήθηκαν για τις περιοχές του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000».

Το Άλλιο του Χελδράιχ, όπως θα λεγόταν εξελληνισμένο, πήρε το όνομά του από τον Theodore Heldreich (1822-1902), Γερμανό βοτανικό και φυσιοδίφη, που ήρθε στην Ελλάδα το 1843 και παρέμεινε εδώ μέχρι το θάνατό του, διατελώντας επιμελητής του Βοτανικού Κήπου, του Φυσιογραφικού Μουσείου και, αργότερα, της βοτανικής συλλογής του Βοτανικού Μουσείου του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Η συμβολή του Heldreich στη γνώση της ελληνικής χλωρίδας, με την χλωριδική εξερεύνηση πολλών περιοχών, τη συλλογή φυτικών δειγμάτων και την συγγραφή επιστημονικών εργασιών και μονογραφιών, είναι τεράστια. Περιέγραψε γύρω στα 700 νέα είδη, τα περισσότερα σε συνεργασία με τον Boissier. Το 1851 ανέβηκε στον Όλυμπο, ακολουθώντας τη διαδρομή που αργότερα θα καθιερωνόταν ως «κλασσική», από Λιτόχωρο προς τις κορυφές μέσω του φαραγγιού του Ενιπέα, συλλέγοντας εκτενώς τα φυτά που συνάντούσε. Αρκετά από τα ενδημικά του Ολύμπου, ανάμεσά τους η διάσημη Jankaea heldreichii, η Campanula oreadum και το εν λόγω σκορδάκι, ανακαλύφθηκαν τότε.