Erythronium dens-canis

Φαλακρό, 8/5/2016

Μπορεί να φαίνεται σαν ανεμοδαρμένο, έτσι όπως γυρίζουν τα τέπαλά του προς τα πίσω, όμως στην πραγματικότητα χρειάζεται να το λούσει ο ήλιος για να πάρει αυτή, την κανονική του, μορφή, θυμίζοντας εκείνο το μύθο που ο βοριάς και ο ήλιος μάλωναν για το ποιος μπορεί να πάρει την κάπα του βοσκού.

Το Erythronium dens-canis L. είναι το μόνο είδος του γένους Erythronium που βρίσκεται αυτοφυές στην κεντρική και νότια Ευρώπη και την Ασία. Τα υπόλοιπα, λίγο περισσότερα από 20, είδη βρίσκονται στη βόρεια Αμερική. Στην Ελλάδα έχει εντοπιστεί στο Φαλακρό, τον Όρβηλο, το Παπίκιο, περιοχές της Ροδόπης και πρόσφατα κοντά στην πόλη της Ξάνθης. Ανάλογα με το υψόμετρο, ανθίζει από το Φεβρουάριο μέχρι την αρχή του Ιούνη.  

Το όνομα του είδους dens-canis σημαίνει δόντι του σκύλου, κυνόδοντας. Στη βιβλιογραφία αναφέρεται ότι το όνομα αυτό του δόθηκε για το σχήμα του μακρόστενου βολβού του, αν και ο τρόπος που προβάλλουν οι στήμονες και ο στύλος του άνθους ανάμεσα από τα τέπαλα, θυμίζουν ίσως περισσότερο ένα μυτερό δόντι. 

Ένα ενδιαφέρον χαρακτηριστικό του E. dens-canis είναι τα φύλλα του που φέρουν ανοιχτόχρωμα ή καφέ μπαλώματα. Έχει προταθεί ότι το σχέδιο αυτό λειτουργεί ως καμουφλάζ που προστατεύει το φυτό από τους φυτοφάγους θηρευτές του, ενώ τα ανοιχτόχωμα-ασημένια μπαλώματα ανακλούν το φως, προσελκύοντας ίσως έτσι τους επικονιαστές του φυτού.

Ήδη από τις αρχές του 17^ου αιώνα άρχισε να καλλιεργείται ως καλλωπιστικό στους κήπους της Ευρώπης, καθώς πρόκειται για ένα πολύ ελκυστικό φυτό, μαζί με άλλα είδη αυτοφυή της Αμερικής και διάφορα τεχνητά υβρίδια. Του έχουν αποδοθεί διάφορες θεραπευτικές ιδιότητες και, επιπλέον, το τρώνε στις χώρες τις Άπω Ανατολής και στη Σιβηρία. Αν το συναντήσετε, θαυμάστε το, φωτογραφίστε το, αλλά μην το κόψετε (είτε για να το φάτε, είτε για να το πετάξετε μια ώρα αργότερα). Είναι κρίμα να μειώνεται ο πληθυσμός ενός φυτού, ίσως τοπικά άφθονου, αλλά με τόσο περιορισμένη εξάπλωση στην Ελλάδα. 

Crocus orphei

Φαλακρό, 9/4/2015

Ένας νέος κρόκος προστέθηκε στον κατάλογο των ελληνικών ενδημικών ειδών μόλις πριν από ένα χρόνο. Ανακαλύφθηκε πρόσφατα (2009) στην περιοχή του Φαλακρού από τον Σπύρο Τσιφτσή και αρχικά προσδιορίστηκε ως Crocus reticulatus. Τελικά πρόκειται για ένα νέο είδος κρόκου, στον οποίο δόθηκε το υπέροχο όνομα Crocus orphei Karamplianis & Constantin.

Μέχρι στιγμής δεν έχει βρεθεί σε άλλες περιοχές της Ελλάδας και θεωρείται ενδημικός του Φαλακρού. Εκεί μπορεί κανείς να τον συναντήσει σε ανοίγματα δασών βελανιδιάς, οξιάς ή πεύκου, σε υψόμετρο από 600 έως 1470 μ. περίπου. Η ανθοφορία του μπορεί να ξεκινήσει από τα μέσα του Φεβρουαρίου και να διαρκέσει μέχρι το Μάιο, ανάλογα με το υψόμετρο και τις καιρικές συνθήκες.  

Pedicularis friderici-augusti

Φαλακρό, 26/5/2012

Ακόμα ένα φυτό από τα αλπικά λιβάδια του όρους Φαλακρού, που κουβαλά τη μαγιάτικη δροσιά του βουνού. Το Pedicularis friderici-augusti Tomm. εξαπλώνεται στην Ιταλία, την πρώην Γιουγκοσλαβία, την Αλβανία και τη Βουλγαρία, ενώ στην Ελλάδα απαντά μόνο στα βουνά Φαλακρό, Όρβηλος και Μενοίκιο. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι το χρώμα που έχουν τα άνθη του είναι έντονο ροζ για τα φυτά της Ελλάδας και κίτρινο για όλες τις υπόλοιπες περιοχές, με εξαίρεση ένα δείγμα που προέρχεται από τη Σερβία και μοιάζει στα φυτά της Ελλάδας (f. rubriflora).

Όπως προαναφέρθηκε, το P. friderici-augusti φύεται σε ορεινά ή αλπικά λιβάδια υψομέτρου από 1300 έως 2000 μ., σε ασβεστόλιθους ή δολομίτες. Ανθίζει το Μάιο και τον Ιούνιο.

Συμπεριλαμβάνεται στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών που καταχωρήθηκαν για τις περιοχές του δικτύου "ΦΥΣΗ 2000".  

  

Orchis militaris

Φαλακρό, 26/5/2012

Βουνό των λουλουδιών. Βοτανικός παράδεισος των Βαλκανίων. Οι χαρακτηρισμοί αυτοί έχουν αποδοθεί σε ένα βουνό της Ελλάδας όχι άδικα, αν αναλογιστεί κανείς την ιδιαίτερη χλωρίδα του: το όρος Φαλακρό. Αυτό που κάνει το Φαλακρό να θεωρείται η παιδική χαρά των βοτανικών είναι κυρίως η σπανιότητα πολλών από τα φυτικά είδη που απαντούν εκεί, καθώς κάποια από αυτά έχουν πολύ περιορισμένη εξάπλωση, ενώ άλλα βρίσκουν στο βουνό αυτό το μοναδικό χώρο εξάπλωσής τους σε όλη την Ελλάδα.

Στη δεύτερη κατηγορία ανήκει η ορχιδέα που παρουσιάζουμε σήμερα. Ο Orchis militaris L.  απαντά σε όλη σχεδόν την Ευρώπη, από τον Ατλαντικό μέχρι τη Σιβηρία. Η σπάνια αυτή ορχιδέα είναι ακόμη πιο σπάνια στις χώρες τις Μεσογείου και στη χώρα μας βρίσκεται σε δύο μόνο διαφορετικές θέσεις στο όρος Φαλακρό. Ο βιότοπος που προτιμά είναι κυρίως λιβάδια ή όρια δασών, σε αλκαλικά υποστρώματα, και μπορεί να ανέβει μέχρι το υψόμετρο των 2200 μ. Στην Ελλάδα ανθίζει από τα μέσα Μαΐου μέχρι τα μέσα Ιουνίου.

Όπως όλες οι ελληνικές ορχιδέες, προστατεύεται από το ΠΔ 67/81 και τη Συνθήκη CITES για το Διεθνές Εμπόριο των Απειλούμενων με Εξαφάνιση Ειδών Άγριας Πανίδας και Χλωρίδας. Επιπλέον, συμπεριλαμβάνεται στον Παγκόσμιο Κατάλογο Ειδών που χρήζουν προστασίας του Ο.Η.Ε.

Fritillaria drenovskii

Φαλακρό, 26/5/2012

Η Fritillaria drenovskii Degen & Stoj. είναι ένα από τα στολίδια των παραμελημένων βουνών της ανατολικής Μακεδονίας. Τη συναντήσαμε ένα βροχερό μεσημέρι στα αλπικά λιβάδια του Φαλακρού. Τα πετρώδη αλπικά λιβάδια άλλωστε, ανάμεσα στα 1000 και 1850 μ., είναι ο βιότοπος που προτιμά. Ανθίζει τους μήνες Μάιο και Ιούνιο στα βουνά Φαλακρό, Παγγαίο, Όρβηλο και Μενοίκιο της Ελλάδας και σε γειτονικές αντίστοιχες περιοχές της Βουλγαρίας.

Η ντελικάτη αυτή φριτιλλάρια προστατεύεται από τη Σύμβαση της Βέρνης για την Προστασία της Άγριας Ζωής και του Φυσικού Περιβάλλοντος και συμπεριλαμβάνεται στο Παράρτημα IV της Οδηγίας 92/43 και στον Κόκκινο Κατάλογο Απειλούμενων Ειδών της Παγκόσμιας Ένωσης Προστασίας της Φύσης ως «τρωτό».  Ακόμα, βρίσκεται στον Παγκόσμιο Κατάλογο Φυτών που χρήζουν προστασίας του Ο.Η.Ε. και ανάμεσα στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000», ενώ στη Βουλγαρία συμπεριλαμβάνεται στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων της χώρας με το χαρακτηρισμό «κρισίμως κινδυνεύον». Οι απειλές που δέχονται οι πληθυσμοί της οφείλονται κυρίως στην κτηνοτροφία.