Crocus niveus

Μεσσηνιακή Μάνη, 14/11/2015

Ο Crocus niveus Bowles, δηλαδή ο χιονώδης κρόκος, δίνει πιστά το ραντεβού του κάθε φθινόπωρο στη νότια και ανατολική Πελοπόννησο και το νησί των Κυθήρων, ευτυχώς συχνότερα από ότι το πραγματικό χιόνι στις περιοχές αυτές. 

Πρόκειται ίσως για τον μεγαλύτερο σε μέγεθος κρόκο, αφού μπορεί να φαίνεται σαν μια κατάλευκη τουλίπα. Το όνομά του παραπέμπει φυσικά στο πάλλευκο άνθος του, αν και σε ορισμένες περιοχές μπορεί να εμφανίζεται και με λιλά αποχρώσεις. 

Ο C. niveus φύεται συνήθως μέσα σε ελαιώνες, ξερά ακαλλιέργητα εδάφη ή θαμνότοπους, σε υψόμετρο από 50 έως 750 μ. Ανθίζει μαζί με τα φύλλα του, κατά τους μήνες Οκτώβριο και Νοέμβριο. 

Μάνη, 9/11/2016

Ο πανέμορφος και μεγαλοπρεπής αυτός κρόκος συμπεριλαμβάνεται στον παγκόσμιο κατάλογο ειδών που χρήζουν προστασίας του ΟΗΕ και στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000».

Crocus goulimyi

Μάνη, 9/11/2015

Υπάρχουν πολλοί λόγοι για να επισκεφτεί κανείς τη νότια Πελοπόννησο το φθινόπωρο και, για να γλυτώσουμε χρόνο, ας εστιάσουμε σε αυτούς που παρουσιάζουν βοτανικό ενδιαφέρον: κρόκοι, κολχικά, στερνμπέργκιες, νάρκισσοι… Το ξερό, άνυδρο και αφιλόξενο τοπίο των χερσονήσων της Μάνης και του Μαλέα, γεμίζει χρώμα και ζωή αυτή την εποχή, ενώ ανάμεσα στα φυτά που το στολίζουν βρίσκονται και μερικά πολύ σπάνια, όπως το κροκάκι της σημερινής ανάρτησης: ο Crocus goulimyi Turrill.

Μάνη, 14/11/2015

Ο C. goulimyi πήρε το όνομα του ερασιτέχνη βοτανικού Κωνσταντίνου Γουλιμή που τον ανακάλυψε, το 1954. Είναι ένας κομψός και λεπτεπίλεπτος κρόκος, ενδημικός της νότιας Πελοποννήσου και συγκεκριμένα των χερσονήσων που προαναφέρθηκαν, της Μάνης και του Μαλέα. 

Μάνη, 14/11/2015

Τα άνθη του μπορεί να είναι από μωβ μέχρι εντελώς λευκά και εμφανίζονται μαζί με τα φύλλα, κατά τους μήνες Οκτώβριο και Νοέμβριο. Στις περιοχές εξάπλωσής του μπορεί να εμφανίζεται τοπικά άφθονος, όπως μέσα σε ελαιώνες ή περιθώρια αγρών, δίπλα σε ξερολιθιές, κ.α. Έχει παρατηρηθεί σε υψόμετρα από 300 έως 750 μ.

Μάνη, 9/11/2015

Το όμορφο αυτό κροκάκι προστατεύεται από το ΠΔ 67/1981 και περιλαμβάνεται στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000». Στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων και Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας (1995) χαρακτηρίζεται «Τρωτό», γιατί, αν και δεν κινδυνεύει άμεσα, η υπερβολική συλλογή του και η επέκταση τουριστικών υποδομών και δραστηριοτήτων μπορούν να το απειλήσουν. 

Crocus orphei

Φαλακρό, 9/4/2015

Ένας νέος κρόκος προστέθηκε στον κατάλογο των ελληνικών ενδημικών ειδών μόλις πριν από ένα χρόνο. Ανακαλύφθηκε πρόσφατα (2009) στην περιοχή του Φαλακρού από τον Σπύρο Τσιφτσή και αρχικά προσδιορίστηκε ως Crocus reticulatus. Τελικά πρόκειται για ένα νέο είδος κρόκου, στον οποίο δόθηκε το υπέροχο όνομα Crocus orphei Karamplianis & Constantin.

Μέχρι στιγμής δεν έχει βρεθεί σε άλλες περιοχές της Ελλάδας και θεωρείται ενδημικός του Φαλακρού. Εκεί μπορεί κανείς να τον συναντήσει σε ανοίγματα δασών βελανιδιάς, οξιάς ή πεύκου, σε υψόμετρο από 600 έως 1470 μ. περίπου. Η ανθοφορία του μπορεί να ξεκινήσει από τα μέσα του Φεβρουαρίου και να διαρκέσει μέχρι το Μάιο, ανάλογα με το υψόμετρο και τις καιρικές συνθήκες.  

Crocus biflorus subsp. stridii

Θεσσαλονίκη, 1/3/2015

Σαν σήμερα πριν από 7 χρόνια έτυχε να συναντήσω πρώτη φορά τον όμορφο Crocus biflorus Mill. subsp. stridii (Papan. & Zacharof) B. Mathew, σε ένα ξέφωτο του Χορτιάτη, χωρίς, δυστυχώς, να έχω τη δυνατότητα να τον φωτογραφίσω και χωρίς να τον ξαναβρώ έκτοτε. Φέτος, χάρη στην Κρυσταλλένια Πουγαδάκη, ο σπάνιος αυτός κρόκος βρέθηκε σε καινούρια θέση του νομού Θεσσαλονίκης.

Πρόκειται για υποείδος ενδημικό της βόρειας Ελλάδας, που έχει εντοπιστεί μέχρι στιγμής μόνο στη Θεσσαλονίκη και στην Ξάνθη. Στις περιοχές αυτές φύεται από τα 30 μέχρι τα 800 μ., σε θέσεις ανοιχτές και, σύμφωνα με τη βιβλιογραφία, ανθίζει τον Ιανουάριο και το Φεβρουάριο, αν και, από προσωπική εμπειρία, στο νομό της Θεσσαλονίκης πιθανόν η ανθοφορία του να είναι λίγο πιο όψιμη, ξεκινώντας από τα τέλη του Φεβρουαρίου.

Ο κρόκος αυτός συμπεριλαμβανόταν στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων του 1995 με το χαρακτηρισμό «Τρωτό», λόγω του πιθανού κινδύνου που αντιμετωπίζει από συλλέκτες. Πρόκειται για ένα από τα 15 υποείδη του είδους biflorus, που έχει τη μικρότερη γνωστή εξάπλωση. Ο C. biflorus subsp. stridii συμπεριλαμβάνεται ακόμη στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000».

Ο βροχερός καιρός της προηγούμενης Κυριακής δε βοήθησε στη φωτογράφισή του, γι’ αυτό ανανεώσαμε το ραντεβού μας για την επόμενη χρονιά…

Crocus speciosus subsp. speciosus

Ακαρνανικά, 18/10/2014

Πρόκειται για έναν κρόκο… εξαιρετικό, σύμφωνα με τον βοτανικό που τον βάφτισε, αφού αυτό ακριβώς σημαίνει speciosus (ή θαυμάσιος, εξαίσιος, ξεχωριστός). Ο Crocus speciosus M. Bieb. subsp. speciosus είναι όντως ένας ακόμα πανέμορφος κρόκος. Αυτό όμως που τον κάνει να ξεχωρίζει είναι η σπανιότητά του στον ελλαδικό χώρο. Με τρεις μόνο μικρούς πληθυσμούς σε Στερεά Ελλάδα και βόρεια Πίνδο, αποτελεί το δυτικότερο όριο εξάπλωσης του υποείδους στην Ελλάδα. Εκτός συνόρων απαντά στον Καύκασο και την Κριμαία, περιοχές του βόρειου Ιράν και της Τουρκίας, καθώς και στη Βαλκανική Χερσόνησο.

Όπως πληροφορούμαστε από το Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων και Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας, ο φθινοπωρινός αυτός κρόκος φύεται σε θέσεις που διατηρούν υγρασία, κάτω από αριές (Quercus ilex) ή σε θέσεις με βόρεια έκθεση, ενώ έχει ανευρεθεί σε υψόμετρο από 800 έως 1400 μ. Ανθίζει από το τέλος Σεπτεμβρίου μέχρι τα μέσα Νοεμβρίου.

Η εξάπλωση του C. speciosus subsp. speciosus στην Ελλάδα πιθανόν να είναι μεγαλύτερη από αυτή που γνωρίζουμε έως τώρα, σύμφωνα με τους Θεοφάνη Καραμπλιάνη και Θεοφάνη Κωνσταντινίδη (Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων, 2009). Πάντως, οι μέχρι τώρα γνωστοί πληθυσμοί του πληρούν τα κριτήρια της IUCN για την ένταξή του στην κατηγορία «Τρωτό». 

Iris orientalis

Λέσβος, 9/5/2013

Μια αρκετά σπάνια ίριδα για την Ελλάδα, με όνομα όχι τυχαίο, αφού έχουν τη χαρά να συναντήσουν μόνο όσοι ταξιδέψουν στα ανατολικά της χώρας. Ο λόγος για την Iris orientalis Mill., η οποία απαντά στις εκβολές του ποταμού Έβρου και τα νησιά Λέσβος και Σάμος. Εκτός Ελλάδας η εξάπλωσή της είναι και πάλι περιορισμένη, καθώς εντοπίζεται μόνο σε περιοχές της κεντρικής και δυτικής Τουρκίας.

Φύεται σε υγρές θέσεις, όπως εκβολές ποταμών, και ανθίζει κυρίως τους μήνες Απρίλιο και Μάιο. Προστατεύεται από το ΠΔ 67/1981.

Crocus sativus

Ξεκινώντας να γράφουμε για τον Crocus sativus, τον ήμερο καλλιεργούμενο κρόκο της Κοζάνης, πέσαμε πάνω σε αυτό: http://wwk.kathimerini.gr/kath/7days/1999/04/18041999.pdf Πρόκειται για ένα αφιέρωμα τόσο πλήρες, που καθιστά κάθε δική μας προσπάθεια συγγραφής ενός κειμένου για τον κρόκο περιττή. Απολαύστε λοιπόν, παρέα με μερικές δικές μας φωτογραφίες, που λήφθηκαν κοντά στην Αιανή Κοζάνης, στις 28/10/2013. Λυπόμαστε πολύ που δεν μπορούμε να σας μεταφέρουμε και το άρωμά του...

Crocus sativus, κρόκος ο ήμερος

Τα κόκκινα πολύτιμα στίγματα του κρόκου

Άνθη που έχουν συλλεχθεί 

Ανθισμένο κροκοχώραφο, από τις πιο εντυπωσιακές φθινοπωρινές εικόνες 

ΥΓ. Ένα μεγάλο ευχαριστώ στην οικογένεια Λαμπροπούλου...

Crocus robertianus

Ζαγόρι, 26/10/2013

Το τελευταίο plant hunting αποδείχθηκε ιδιαίτερα ικανοποιητικό, αφού όχι μόνο συναντήσαμε το φυτό-στόχο μας, αλλά εντοπίσαμε ένα νέο, αρκετά μεγάλο πληθυσμό του. Ο λόγος για τον ενδημικό κρόκο της Ελλάδας που ακούει στο όνομα Crocus robertianus C. Brickell και απαντά σε περιοχές της βόρειας και νότιας Πίνδου, φτάνοντας νότια μέχρι την περιοχή μεταξύ Ναυπάκτου και Λιδωρικίου και το όρος Αράκυνθος. Η νέα θέση που ανακαλύψαμε βρίσκεται κοντά στο κεντρικό Ζαγόρι.

Ο C. robertianus περιγράφηκε το 1973 από τη βόρεια Πίνδο, όπου εντοπίστηκε κάπου ανάμεσα στα Ιωάννινα και τα Τρίκαλα. Φύεται σε σκιερές θέσεις που συγκρατούν υγρασία και εδάφη πλούσια, μέσα σε ελατοδάση, δρυοδάση ή κάτω από πλατάνια, κουμαριές, ακόμα και πουρνάρια ή γαύρους. Θα τον βρείτε σε ένα μεγάλο εύρος υψομέτρων, από τα 150 έως τα 1100 μ., επάνω σε ασβεστόλιθο, φλύσχη ή ψαμμίτη. Η ανθοφορία του ξεκινά γύρω στα μέσα Οκτωβρίου και διαρκεί μέχρι και το Νοέμβριο.

Οι μέχρι τώρα καταγεγραμμένοι πληθυσμοί του C. robertianus ήταν μικροί και κατακερματισμένοι. Επιπλέον, όπως πληροφορούμαστε από το Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων και Απειλούμενων φυτών της Ελλάδας, ο όμορφος αυτός κρόκος κινδυνεύει από πιθανές αλλαγές στο μικροκλίμα των περιοχών όπου φύεται ή από υπερβολική συλλογή για εμπόριο και καλλιέργεια. Για το λόγο αυτό, προτείνεται η ένταξή του στην κατηγορία “Σχεδόν Απειλούμενο”, ενώ ήδη προστατεύεται, σε θεωρητικό τουλάχιστον επίπεδο, από τη Σύμβαση της Βέρνης για την προστασία της άγριας ζωής και του φυσικού περιβάλλοντος και το ΠΔ 67/81 του ελληνικού κράτους, για την προστασία της άγριας πανίδας και χλωρίδας. Τέλος, συμπεριλαμβάνεται στον παγκόσμιο κατάλογο των φυτικών ειδών που χρήζουν προστασίας του ΟΗΕ.

ΥΓ. Ένα μεγάλο ευχαριστώ στον Φάνη Καραμπλιάνη για όλες τις πολύτιμες πληροφορίες που μας παρείχε!

Crocus biflorus ssp. nubigena

Λέσβος 3/2/2013

Αυτός ο μικροσκοπικός κρόκος, με τους σκουρόχρωμους ανθήρες και τις ραβδώσεις στα εξωτερικά τέπαλα, είναι ένα από τα πολλά υποείδη του Crocus biflorus. Πρόκειται για τον C. biflorus ssp. nubigena (Herb.) B. Mathew, υποείδος σπάνιο για την Ελλάδα, το οποίο εμφανίζεται στα νησιά Λέσβος, Ικαρία, Σάμος και Κάρπαθος και τη δυτική Τουρκία. Κομψός και ντελικάτος, φύεται σε δάση τραχείας πεύκης και καστανιάς, ανοίγματα δασών και θαμνώνες, ενώ η ανθοφορία του ξεκινά συνήθως το Φεβρουάριο και διαρκεί μέχρι τον Απρίλιο.

Ο C. biflorus ssp. nubigena συμπεριλαμβάνεται στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000».

Iris pumila ssp. attica

Λαύριο, 26/2/2012

Η Iris pumila ssp. attica (Boiss. & Heldr.) K. Richt. περιγράφηκε από την Στερεά Ελλάδα, όπου βρίσκεται σε αφθονία, αλλά απαντά και σε άλλα γεωγραφικά διαμερίσματα της χώρας μας, όπως επίσης και στις γειτονικές πρώην Γιουγκοσλαβία και Τουρκία.

Προτιμά ανοιχτές βραχώδεις θέσεις σε ασβεστολιθικούς σχηματισμούς, ενώ έχει αναφερθεί για υψόμετρα από πολύ κοντά στο επίπεδο της θάλασσας μέχρι τα 2100 μ. Η ανθοφορία της ξεκινά από το Φεβρουάριο και μπορεί να διαρκέσει μέχρι το Μάιο, ανάλογα με το υψόμετρο.

Ακολουθούν τα πολλά χρώματα της ίριδας!

Crocus sieberi ssp. sublimis

Γρεβενά, 16/1/2011

Ο Crocus sieberi ssp. sublimis είναι ένα από τα λίγα γενναία φυτά που αψηφούν το κρύο του Ιανουαρίου στα Γρεβενά και αποφασίζουν να ανθίσουν μέσα στην καρδιά του χειμώνα. Πρόκειται για ένα από τα τέσσερα υποείδη του C. sieberi, ενδημικό των βαλκανίων, αφού  εξάπλωσή του περιλαμβάνει τη νότια Αλβανία, τη νότια πρώην Γιουγκοσλαβία, τη νότια Βουλγαρία και την Ελλάδα, με νοτιότερο σημείο εξάπλωσής του τα βουνά Κυλλήνη, Χελμός και Παναχαϊκό της βόρειας Πελοποννήσου. Μάλιστα, στα βουνά αυτά απαντά μια ιδιαίτερη μορφή του κρόκου, η forma tricolor, με ζωηρόχρωμα άνθη και μια λευκή ζώνη να παρεμβάλλεται ανάμεσα στην κίτρινη βάση και τη λιλά κορυφή των τεπάλων.  

Τα υπόλοιπα τρία υποείδη που περιλαμβάνονται στο είδος είναι τα: sieberi, ενδημικό των βουνών της Κρήτης, nivalis, που απαντά μόνο στον Ταΰγετο και atticus, ενδημικό της Αττικής, της νότιας Εύβοιας και της Άνδρου, το οποίο έχουμε αναφέρει σε προηγούμενη ανάρτησή μας (εδώ).

Ο κρόκος αυτός είναι διαδεδομένος και τοπικά κοινός στην Ελλάδα. Φύεται σε ένα μεγάλο εύρος υψομέτρου, από τα 500 έως τα 2300 μ., μέσα σε δάση στα χαμηλά υψόμετρα και σε λιβάδια ψηλότερα. Ανθίζει τους μήνες Ιανουάριο έως Ιούνιο, αναλόγως και πάλι με το υψόμετρο. Συμπεριλαμβάνεται στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000». 

Crocus pallasii ssp. pallasii

Λέσβος, 17/11/2012

Η χλωριδική ανταπόκριση από το νησί της Λέσβου ξεκινά με το μοναδικό κρόκο που ανθίζει φθινόπωρο στο νησί: Crocus pallasii ssp. pallasii Goldb. Η εξάπλωση του κρόκου αυτού περιλαμβάνει τα Βαλκάνια, την Τουρκία, την Ιορδανία και το Ιράν. Στην Ελλάδα έχει αναφερθεί από τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου και, πρόσφατα, από τη Μακεδονία και τη Θεσσαλία.

Φύεται σε ανοιχτές πετρώδεις ή βραχώδεις πλαγιές, αραιούς θαμνότοπους ή φρύγανα σε υψόμετρα από 50 έως 2500 μ. Η περίοδος ανθοφορίας του περιλαμβάνει τους μήνες  Οκτώβριο, Νοέμβριο και Δεκέμβριο.

Crocus cancellatus ssp. mazziaricus

Γρεβενά, 7/11/2010

Ο κρόκος που παίζει με το φως μέσα στο πυκνό δρυοδάσος των Γρεβενών είναι ο Crocus cancellatus ssp. mazziaricus (Herb.) B. Mathew. Πρόκειται για είδος με ευρεία εξάπλωση στον ελληνικό χώρο, τόσο στην ηπειρωτική χώρα όσο και στα νησιά. Η παγκόσμια εξάπλωση του συγκεκριμένου υποείδους περιλαμβάνει τα Βαλκάνια και τη δυτική Τουρκία.

Προτιμά τα χαμηλά υψόμετρα, αλλά μπορεί να ανέβει μέχρι τα 1550 μ., όπως π.χ. έχει αναφερθεί για βραχώδεις θέσεις στον Πάρνωνα. Ανήκει στους φθινοπωρινούς κρόκους, καθώς ανθίζει από τον Σεπτέμβριο μέχρι και το Νοέμβριο, με τα άνθη να εμφανίζονται πριν από τα φύλλα. Θα τον βρείτε σε βραχώδεις πλαγιές, πετρώδη λιβάδια, θαμνότοπους ή ανοίγματα δασών.

Crocus sieberi ssp. atticus

Πεντέλη, 25/2/2012

O Crocus sieberi ssp. atticus (Boiss. & Orph.) B. Mathew είναι ένας ενδημικός κρόκος της Ελλάδας και η εξάπλωσή του περιορίζεται στην Αττική, τη Ν. Εύβοια και την Άνδρο. Τοπικά είναι κοινός, όπως για παράδειγμα στα όρη Πεντέλη και Πάρνηθα από όπου, μαζί με το όρος Δίρφυ, πρωτοπεριγράφηκε. Φύεται σε βραχώδεις πλαγιές και ανοιχτά δάση κωνοφόρων, από τα 400 έως τα 1350 μ. Η ανθοφορία του διαρκεί από τον Ιανουάριο μέχρι τον Απρίλιο.

Η ταξινόμηση του κρόκου αυτού έγινε αντικείμενο αμφισβήτησης και παραμένει νεφελώδης μέχρι και σήμερα. Αρχικά περιγράφτηκε ως ξεχωριστό είδος,  C. atticus, ενώ αργότερα συμπεριλήφθηκε στο είδος C. sieberi ως υποείδος του. Πρόσφατα δεδομένα που προέκυψαν από μεθόδους χημειοταξινόμησης, όμως, υποδεικνύουν ότι δεν ομαδοποιείται με τα υπόλοιπα υποείδη του είδους C.  sieberi.  Θα πρέπει λοιπόν να μελετηθεί εκ νέου η περίπτωση του συγκεκριμένου κρόκου, για να διαπιστωθεί εάν αποτελεί διακριτό είδος.

Συμπεριλαμβάνεται στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του Δικτύου "ΦΥΣΗ 2000".

Crocus chrysanthus

Σινιάτσικο, 27/3/2011

Από τους πρώτους κρόκους που ανθίζουν μέσα στο χειμώνα, πολλές φορές λιώνοντας το χιόνι που τους σκεπάζει, είναι ο Crocus chrysanthus (Herb.) Herb., ο κρόκος με τα χρυσά άνθη, όπως λέει και το όνομά του. Ξεχωρίζει από τους υπόλοιπους κίτρινους κρόκους από τον στύλο, που είναι χωρισμένος σε τρία μέρη, κροσσωτά στην κορυφή, και από τους χαρτόμορφους ή δερματόμορφους χιτώνες του κόρμου, που φέρουν δακτυλίους στη βάση τους.
 

Το βαλκανικό αυτό είδος εξαπλώνεται στη Β και Κ Ελλάδα και τα νησιά του Β και Α Αιγαίου. Είναι ευρέως διαδεδομένο σε μέτρια και χαμηλά υψόμετρα, αλλά έχει βρεθεί μέχρι και τα 1800 μ. στη Β Πίνδο. Το υψηλότερο σημείο που το συναντήσαμε εμείς είναι ένα οροπέδιο του όρους Σινιάτσικο (Άσκιο), στα 1400 μ. περίπου, από όπου τραβήχτηκαν οι δύο πρώτες φωτογραφίες. Ανθίζει από τον Ιανουάριο μέχρι και το Μάιο, ανάλογα με το υψόμετρο.
 

Ο C. chrysanthus θεωρείται πρόγονος καλλωπιστικών ποικιλιών κρόκων. Συμπεριλαμβάνεται στον Παγκόσμιο Κατάλογο Ειδών που χρήζουν προστασίας του Ο.Η.Ε.

Είναι αρκετά κοινή η εικόνα κρόκων που ξεπροβάλλουν ανάμεσα στα χιόνια το χειμώνα ή σε μεγάλα υψόμετρα. Οι κρόκοι, με μια διαδικασία που ονομάζεται θερμογόνος αναπνοή, έχουν την ικανότητα να ανεβάζουν τη θερμοκρασία του άνθους τους, λιώνοντας έτσι το χιόνι που τους περιβάλλει. Το άνθος διατηρεί την αυξημένη θερμοκρασία ακόμα και μετά την ανάδυσή του στην επιφάνεια, επιτρέποντας έτσι στα έντομα να βρίσκουν ένα ζεστό καταφύγιο. Πολλαπλά λοιπόν τα οφέλη της θερμογόνου αναπνοής, αφού με αυτόν τον τρόπο διευκολύνεται και η επικονίαση.

Χορτιάτης, 30/1/2011

Iris unguicularis

Λευκάδα, 8/1/2012

Μέσα στην καρδιά του χειμώνα, όταν πρέπει να ψάξει κανείς για να βρει ανθισμένα φυτά, η άνθιση της Iris unguicularis Poir. δημιουργεί μια έκρηξη χρωμάτων. Το 1753 o Κάρολος Λινναίος ονόμασε το γένος Iris από την ομώνυμη θεότητα της ελληνικής μυθολογίας, που ταυτίστηκε με το ουράνιο τόξο. Αργότερα, τα ποικιλόχρωμα αυτά φυτά αποτέλεσαν πηγή έμπνευσης και θέμα στους καμβάδες διάσημων ζωγράφων, όπως ο Claude Monet και ο Vincent Van Gogh.
  

Η I. unguicularis είναι φυτό της βόρειας Αφρικής (Μαρόκο, Αλγερία, Τυνησία) και της ανατολικής Μεσογείου (Ελλάδα, Τουρκία, Λίβανος, Συρία, Ισραήλ). Στην Ελλάδα βρίσκεται στην Στερεά Ελλάδα, την Εύβοια, την Πελοπόννησο, την Κρήτη, καθώς και σε νησιά τόσο του Αιγαίου, όσο και του Ιονίου πελάγους. Απαντά σε μακκία βλάστηση, ανοιχτά πευκοδάση, ελαιώνες, ξηρά και πετρώδη εδάφη, σε χαμηλά συνήθως υψόμετρα, αλλά έχει βρεθεί και στα 1550 μ. Η ανθοφορία της ξεκινάει τον Ιανουάριο και διαρκεί μέχρι και τον Απρίλιο.
 

Η ίριδα αυτή σαγηνεύει τόσο με τα ζωηρά χρώματα, όσο με το άρωμά της, χαρακτηριστικό κι άλλων ειδών του γένους, που χρησιμοποιείται ευρύτατα στη βιομηχανία αρωμάτων. Για τις δύο αυτές ιδιότητές της  συλλέχθηκε και μεταφέρθηκε το 19ο αιώνα από την Αλγερία στη Μ. Βρετανία, από το βοτανικό William Herbert, και καλλιεργείται μανιωδώς έκτοτε.

Crocus boryi ssp. boryi

 

Λευκάδα, 21/10/2011

Λευκών ενδημικών κρόκων συνέχεια, με τον Crocus boryi ssp. boryi Gay. 

Μοιάζει με τον C. hadriaticus (λευκός, κίτρινος λαιμός, φύλλα κατά την άνθιση), αλλά διαφέρει στους ανθήρες, οι οποίοι είναι άσπροι και στο στύλο που είναι πολυσχιδής. Μερικές φορές τα άνθη φέρουν μωβ νευρώσεις ή, σπανιότερα, είναι εξ ολοκλήρου απαλό μωβ. 

Όπως και ο C. hadriaticus, ο C. boryi ssp. boryi είναι περισσότερο κοινός σε χαμηλά υψόμετρα, αλλά έχει βρεθεί και στα 1500 μ. στην Πελοπόννησο. Βρίσκεται σε ελαιώνες, περιθώρια αγρών, αμμώδεις χορταριασμένες περιοχές, ξερά ακαλλιέργητα αργιλώδη και πετρώδη εδάφη και σε ασβεστόλιθο. Ανθίζει από το Σεπτέμβριο μέχρι το Δεκέμβριο, ενώ καμιά φορά βρίσκεται ανθισμένος και τον Ιανουάριο. Ιδιαιτερότητά του είναι ότι τα άνθη του κλείνουν κατά τη διάρκεια της νύχτας. Γι’ αυτό, αναζητείστε τον μέρα! 

Φύεται στα Ιόνια νησιά (Κέρκυρα, Λευκάδα, Κεφαλονιά, Ζάκυνθο), την Αιτωλοακαρνανία, την Πελοπόννησο, τα Κύθηρα, τα Αντικύθηρα και τη Ν.Α. Κρήτη, ενώ το έτερο υποείδος C. boryi ssp. tournefortii Greuter, Matthäs & Risse απαντά στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου, τις Κυκλάδες και την Κρήτη. Το τελευταίο  ξεχωρίζει από το χρώμα του άνθους, το οποίο είναι ένα απαλό μωβ. Βέβαια, αν βρεθείτε στην Κρήτη μπορεί να συναντήσετε πληθυσμούς του Crocus boryi ssp. tournefortii με λευκά άνθη και, επιπλέον, στην ανατολική πλευρά του νησιού τα δύο υποείδη υβριδίζουν μεταξύ τους, οπότε οπλιστείτε με υπομονή, η διάκρισή τους θα είναι δύσκολη.

Ο C. boryi, όπως και ο C. hadriaticus, περιλαμβάνεται στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών που καταχωρήθηκαν για τις περιοχές του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000» και, σε παγκόσμιο επίπεδο, στον κατάλογο του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών  για τα φυτικά είδη που χρήζουν προστασίας (UNEP-WCMC species database).

Crocus hadriaticus ssp. hadriaticus

Λευκάδα, 23/10/2011

Το φθινόπωρο τα μονοκότυλα έχουν την τιμητική τους. Κρόκοι, κολχικά και σκίλλες περνούν όλο το καλοκαίρι κάτω από το έδαφος και περιμένουν υπομονετικά όλα τα υπόλοιπα φυτά να ολοκληρώσουν τον κύκλο ζωής τους. Τότε, οι πρώτες βροχές τους δίνουν το σήμα να βγουν σε ένα απαλλαγμένο από ανταγωνισμό τοπίο.

Αυτή τη στρατηγική επιβίωσης ακολουθεί και ο Crocus hadriaticus Herbert, ένας φθινοπωρινός λευκός κρόκος, ενδημικός της Ελλάδας. Τα μορφολογικά γνωρίσματα που τον κάνουν να ξεχωρίζει είναι ο κιτρινος λαιμός, οι κίτρινοι ανθήρες, ο βαθιά χωρισμένος σε τρία μέρη στύλος και τα φύλλα που είναι συνήθως παρόντα κατά την άνθιση. 

Θα τον συναντήσει κανείς σε ανοιχτούς θαμνώνες, βοσκότοπους, χέρσα χωράφια και πετρώδεις ή βραχώδεις λοφοπλαγιές. Τα υψόμετρα που προτιμά είναι συνήθως χαμηλά, αλλά έχει βρεθεί και στα 1500 μ. στην Πελοπόννησο. Ανθίζει από Σεπτέμβριο μέχρι Δεκέμβριο. Οι βολβοί του, όπως και άλλων ειδών κρόκων (π.χ. C. olivieri, C. sieberi, C. cancellatus), είναι εδώδιμοι.

Ο C. hadriaticus περιλαμβάνει τρία υποείδη: τον C. hadriaticus ssp. parnonicus B. Mathew, που φύεται στην Πελοπόννησο, τον C. hadriaticus ssp. parnassicus (B. Mathew) B. Mathew στην Πελοπόννησο και τη Στερεά Ελλάδα και τον C. hadriaticus ssp. hadriaticus Herbert σε Πελοπόννησο, Στερεά Ελλάδα, Ήπειρο και κάποια από τα νησιά του Ιονίου.