Lilium chalcedonicum

Οίτη, 22/7/2014

«…τὰ δὲ κρίνα φησὶν ὁ Θεόφραστος εἶναι καὶ πορφυρανθῆ»

Ἀθηναίου Δειπνοσοφισταί

Το γένος Lilium πήρε το όνομά του από το αρχαιοελληνικό λείριον, λέξη που χρησιμοποιήθηκε μαζί με το όνομα κρίνος για τα φυτά με τα μεγάλα και εντυπωσιακά άνθη που και σήμερα ονομάζουμε κρινάκια. Στην Ελλάδα εκπροσωπείται από 5 είδη, όλα εξαιρετικής ομορφιάς.

Βούρινος, 12/8/2014

Το Lilium chalcedonicum L., ο κόκκινος κρίνος, απαντά στην Ελλάδα, από τα βουνά της βόρειας Πίνδου μέχρι και την Πελοπόννησο, και τη νότια Αλβανία. Προτιμά πετρώδεις ημισκιερές θέσεις που κρατάνε λίγη υγρασία, κυρίως σε ασβεστόλιθο. Τα υψόμετρα στα οποία θα τον συναντήσετε κυμαίνονται από 500 έως 1900 μ. και η ανθοφορία του, καθαρά θερινή, ξεκινά τέλη Ιουνίου και διαρκεί μέχρι τις αρχές του Αυγούστου.    

Γκιώνα, 18/7/2014

Ο κόκκινος κρίνος προστατεύεται από το ΠΔ 67/81 και συμπεριλαμβάνεται στον παγκόσμιο κατάλογο ειδών που χρήζουν προστασίας του ΟΗΕ και στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000».

Onosma elegantissima

Βούρινος, 24/5/2014

Μέχρι τα μέσα του 20^ου αιώνα, ο μικρός βοτανικός παράδεισος που κρύβει το όρος Βούρινος παρέμενε ένα καλά φυλαγμένο μυστικό. Το 1956 ξεκίνησε η βοτανική εξερεύνηση του βουνού από τον Rechinger και τον Γουλιμή. Το Onosma elegantissima Rech. f. & Goulimy, ένα από τα 8 τοπικά ενδημικά είδη που φιλοξενεί ο Βούρινος και που δε θα συναντήσετε πουθενά αλλού στον κόσμο, ανακαλύφθηκε εκείνη τη χρονιά.

Το όνομα του γένους προκύπτει από τις ελληνικές λέξεις όνος, δηλαδή γάιδαρος και οσμή. Δε γνωρίζουμε αν όντως έχει την ιδιότητα να προσελκύει τα συμπαθή θηλαστικά. Είναι πάντως δύσκολο να συναντήσει κανείς γαϊδούρια στις απότομες ορεινές πλαγιές του Βούρινου και συγκεκριμένα σε υψόμετρο 800-1800 μ., όπου το κομψό (elegantissima) αυτό είδος Onosma φυτρώνει. Απαντά σε βραχώδεις ή πετρώδεις θέσεις, μέσα σε αειθαλείς θαμνώνες και σε υπαλπικούς βιοτόπους, συνήθως στα άφθονα σερπεντινικά πετρώματα του βουνού, αλλά περιστασιακά και σε ασβεστόλιθο. Η ανθοφορία του ξεκινά γύρω στα μέσα Μαΐου και διαρκεί μέχρι τα μέσα Ιουλίου.  

Το O. elegantissima προστατεύεται από το ΠΔ 67/81 και περιλαμβάνεται στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων και Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας του 1995, στον παγκόσμιο κατάλογο ειδών που χρήζουν προστασίας του ΟΗΕ και στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000».

Viola vourinensis

Βούρινος, 7/5/2011

Η Εγνατία οδός, φεύγοντας από το οροπέδιο της Κοζάνης και τραβώντας νοτιοδυτικά προς την πόλη των Γρεβενών, περνά ανάμεσα από δύο πολύ σημαντικούς από βοτανικής άποψης ορεινούς όγκους, καθένας με τη δική του ομορφιά: το Βούρινο και το Άσκιο. Τα δύο αυτά γειτονικά βουνά, παρά τις διαφορές που έχουν στη σύσταση των πετρωμάτων τους, μοιράζονται αρκετά χλωριδικά στοιχεία, όπως η βιόλα που παρουσιάζουμε σήμερα.

Η Viola vourinensis Erben είναι ενδημική των ορέων Βούρινος, από όπου πήρε το όνομά της, και Άσκιο (Σινιάτσικο). Εμφανίζει μια εκπληκτική ποικιλότητα στους χρωματισμούς των ανθών της. Μια μικρή βόλτα στα ορεινά του Βούρινου μπορεί να αποκαλύψει μια πολύ μεγάλη γκάμα χρωμάτων: από κίτρινο έως βαθύ μωβ, με πολλούς συνδυασμούς των δύο χρωμάτων.

Φύεται σε θαμνώνες και λιβάδια, σε πετρώδεις θέσεις και υψόμετρο μεγαλύτερο των 1000 μ. Ανθίζει κυρίως τους μήνες Μάιο και Ιούνιο, ενώ κάποια ανυπόμονα άτομα του είδους ξεκινούν την ανθοφορία τους από τα τέλη του Μάρτη.

Συμπεριλαμβάνεται στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών που καταχωρήθηκαν για τις περιοχές του δικτύου “ΦΥΣΗ 2000”.

Colchicum doerfleri

Μπούρινος, 26/3/2011

Το Colchicum doerfleri Halácsy είναι κατά βάση ένα κολχικό των χαμηλών και μέτριων υψομέτρων, αν και ανεβαίνει μέχρι τα 2000 μ. σε αρκετά ελληνικά βουνά. Είναι ενδημικό της Βαλκανικής χερσονήσου και η εξάπλωσή του περιλαμβάνει τη Β. Ελλάδα, την Α. Αλβανία, τη Ν. πρώην Γιουγκοσλαβία και τη Ν.Δ. Βουλγαρία. Φύεται σε βραχώδεις και χαλικώδεις θέσεις με θαμνώνες, ανάμεσα σε κέδρους και πουρνάρια. Ανθίζει από Ιανουάριο έως Απρίλιο. Το C. doerfleri ξεχωρίζει από τα άλλα είδη κολχικών από τα χαρακτηριστικά φαρδιά του φύλλα, τα οποία έχουν βλεφαριδωτές παρυφές.

Περιλαμβάνεται στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000», ενώ στη γειτονική Βουλγαρία έχει χαρακτηριστεί «Κινδυνεύον» και συμπεριλαμβάνεται στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων της χώρας.

Σινιάτσικο, 17/3/2011

Hyacinthella leucophaea ssp. atchleyi

Βούρινος, 26/3/2011

Είναι μικροσκοπική, αλλά τρισχαριτωμένη η Hyacinthella leucophaea ssp. atchleyi (A. K. Jacks. & Turrill) K. Perss. & Jim. Perss. Περιγράφηκε για πρώτη φορά το 1937 από τον Κιθαιρώνα και αρχικά πιστευόταν ότι ήταν ενδημικό της Ελλάδας. Τελικά πρόκειται για βαλκανικό υποείδος, που εντοπίζεται και στη Δ. Βουλγαρία και την Α. Σερβία. Στην Ελλάδα βρίσκεται στη Δ. Μακεδονία (Βούρινος και νομός Γρεβενών), στην Στερεά Ελλάδα (Κιθαιρώνας, Τραγάνα, Β. Εύβοια και γύρω από τη Χαλκίδα) και πρόσφατα (2005) εντοπίστηκε και στην Πελοπόννησο. Σπάνια και ακριβοθώρητη, θα τη συναντήσει κανείς σε χαλικώδεις πλαγιές λόφων και λιβάδια, βραχώδεις πλαγιές, μακκία βλάστηση, ξέφωτα και παρυφές δάσους κωνοφόρων, σε ασβεστόλιθο, φλύσχη και σερπεντίνη, μεταξύ 100 και 1800 μ. Η περίοδος της ανθοφορίας της εξαρτάται από το υψόμετρο: σε χαμηλά υψόμετρα, ως προάγγελος της άνοιξης, ανθίζει νωρίς το Φεβρουάριο και ολόκληρο το Μάρτιο, ενώ ψηλότερα καθυστερεί και εντοπίζεται ανθισμένη μέχρι και τον Απρίλιο.

Σχηματίζει μικρούς και διάσπαρτους πληθυσμούς: 500 άτομα ο πληθυσμός του Κιθαιρώνα, 1000 άτομα κοντά στη Θήβα και μόλις 50 άτομα, μέχρι στιγμής τουλάχιστον, ο πληθυσμός της Πελοποννήσου. Ένας από τους μεγαλύτερους πληθυσμούς που έχει βρεθεί στην Ελλάδα είναι αυτός της Τραγάνας, όπου έχουν καταμετρηθεί γύρω στα 50.000 άτομα.

Η περιορισμένη εξάπλωσή της στην Ελλάδα, αλλά και οι αλλαγές χρήσης της γης στις περιοχές όπου φύεται, με συνέπεια να απειλούνται οι πληθυσμοί της, επιβάλλουν την προστασία της, γι’ αυτό και περιλαμβάνεται στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων και Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας, στο Π.Δ. 67/81 και στον κατάλογο του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών  για τα φυτικά είδη που χρήζουν προστασίας (UNEP-WCMC species database).

Tulipa australis

Βούρινος, 7/5/2011

Η Tulipa australis Link είναι η πιο κοινή από τις τουλίπες της χώρας μας. Εμφανίζεται σε υπαλπικά λιβάδια, θαμνώνες, πτεριάδες, πετρώδεις θέσεις σε ανοίγματα δάσους, ξηρές βραχώδεις πλαγιές και σάρες, αδιαφορώντας για το γεωλογικό υπόστρωμα. Συνήθως βρίσκεται σε υψόμετρο από 1100 έως 2200 μ., αν και πολλές φορές κατέρχεται  χαμηλότερα. Η γεωγραφική της κατανομή είναι κυρίως υπομεσογειακή, περιλαμβάνοντας τη Ν. Ευρώπη, τη ΒΔ Αφρική και τη Μικρά Ασία έως τον Καύκασο. Στην Ελλάδα εμφανίζεται στα βουνά της ηπειρωτικής χώρας, συμπεριλαμβανομένης και της Πελοποννήσου καθώς και στα νησιά Νάξο και Θάσο. Ορισμένοι συγγραφείς την κατατάσσουν ως υποείδος της T. sylvatica,  αλλά η Persson (1991) υποστηρίζει ότι η τελευταία διαφέρει σημαντικά σε μορφολογικούς χαρακτήρες, βιότοπο και χρωμοσωμικό αριθμό. Όπως και όλα τα υπόλοιπα είδη του γένους, η T. australis περιλαμβάνεται στο Π.Δ. 67/81 «Περί προστασίας της αυτοφυούς Χλωρίδος και Άγριας Πανίδος και καθορισμού διαδικασίας συντονισμού και Ελέγχου της ερεύνης επ’ αυτών.»

Οι τουλίπες συνδέονται με μία από τις εντυπωσιακότερες περιπτώσεις ραγδαίας οικονομικής ανάπτυξης οφειλόμενης σε φυτό. Το παράξενο όμως είναι ότι σε αντίθεση με άλλα φυτά που χρησιμοποιήθηκαν είτε ως τροφή είτε ως πρώτη ύλη για τη βιομηχανία, οι τουλίπες προορίζονταν  καθαρά και μόνο για καλλωπιστική χρήση. Η αρχή αυτής της βιομηχανίας φαίνεται να γίνεται στην Ολλανδία του 16^ου αιώνα με την εισαγωγή βολβών τουλίπας από κάποιο άγνωστο είδος  προερχόμενο από την επικράτεια της τότε Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Οι Ολλανδοί, μαγεμένοι από τα χρώματα της τουλίπας, επιδόθηκαν σε έναν αγώνα συνεχούς εξέλιξης και διασταύρωσης των φυτών με σκοπό τη δημιουργία όλο και πιο εντυπωσιακών σε μέγεθος και χρωματισμό λουλουδιών. Σε αυτό μάλιστα, βρήκαν έναν απρόσμενο σύμμαχο, τον ιό TBV που προσβάλλει τα φυτά δημιουργώντας ανοιχτόχρωμες λωρίδες στα πέταλα! Η κατοχή και επίδειξη εντυπωσιακών τουλιπών έγινε μέτρο οικονομικής ευμάρειας και κοινωνικού στάτους. Οι τιμές ανέβαιναν γρήγορα και ορισμένοι βολβοί έφθασαν να ανταλλάσσονται με ολόκληρα στρέμματα χωραφιών. Όλη αυτή η κατάσταση έμεινε γνωστή ως «τουλιπομανία». Η αγορά όμως κάποια στιγμή έφτασε σε κορεσμό και στα μέσα του 17^ου αιώνα οδηγήθηκε σε κατάρρευση, με την κυβέρνηση να αναγκάζεται να παρέμβει για να προλάβει κοινωνικές αναταραχές.* Παρά την αρχική αμετροεπή συμπεριφορά τους, οι Ολλανδοί έχουν ακόμη μια θέση στην καρδιά τους για τις τουλίπες. Η Ολλανδία είναι η πρώτη χώρα παγκοσμίως σε παραγωγή και εξαγωγές δρεπτών ανθέων και βολβών τουλίπας.

*Οποιαδήποτε σχέση με πρόσωπα ή γεγονότα είναι καθαρά συμπτωματική!   
Αναφορά : Persson, 1991, Tulipa στο Strid & Tan, Mountain Flora Of Greece, Vol. 2.