Veratrum album

Γράμμος, 12/8/2013

Το γένος Veratrum περιλαμβάνει 45 είδη, τα οποία κατανέμονται όλα στο βόρειο ημισφαίριο, τα περισσότερα στη δυτική βόρεια Αμερική και την ανατολική Ασία. Στην Ευρώπη βρίσκονται μόνο δύο είδη, τα οποία απαντούν και στη χώρα μας (Veratrum album, V. nigrum). Το όνομα Veratrum προκύπτει από τις λατινικές λέξεις vere και ater/atris, που σημαίνει πραγματικά μαύρο και αναφέρεται στις ρίζες του φυτού.

Το Veratrum album L. απαντά σε βουνά της Πίνδου και της βόρειας Ελλάδας, ενώ εκτός συνόρων εξαπλώνεται σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης, φτάνοντας μέχρι τη Σιβηρία και την ανατολική Ασία. Τα μεγάλα χαρακτηριστικά του φύλλα είναι γνωστή εικόνα σε όσους έχουν περπατήσει σε ορεινά υγρά λιβάδια, σε υψόμετρα μεγαλύτερα των 1200 μ. Ανθίζει από τον Ιούνιο έως και τον Αύγουστο.

Ο λευκός ελλέβορος ή στερογιάνι, όπως λέγεται το V. album στα ελληνικά, χρησιμοποιήθηκε κατά την αρχαιότητα για την παρασκευή ενός εμετικού φαρμάκου. Τα αλκαλοειδή που περιέχονται σε όλα τα μέρη του φυτού, αλλά κυρίως στη ρίζα του, το καθιστούν ισχυρά δηλητηριώδες και γι' αυτό η χρήση του εγκαταλήφθηκε στο πέρασμα του χρόνου. Σήμερα χρησιμοποιείται στην ομοιοπαθητική.

Cyclamen persicum

Χίος, 30/3/2013

Το Cyclamen persicum Mill. είναι ένα κυκλάμινο... αλλιώτικο από τα άλλα, αφού χαρακτηρίζεται από εαρινή ανθοφορία. Με εξαίρεση την ποικιλία autumnale από την πόλη της Ιεριχούς στην Παλαιστίνη, που ανθίζει το φθινόπωρο, το κυκλάμινο αυτό ανθίζει από τον Ιανουάριο μέχρι το Μάιο.

Ονομάστηκε περσικό κυκλάμινο, παρόλο που στην Περσία δε θα δείτε ούτε ένα. Η παραπλανητική ονομασία προέκυψε κατά το 18ο αιώνα, όταν πολλά άτομα του είδους μεταφέρθηκαν στην Ευρώπη από χώρες της ανατολής, οπότε σχηματίστηκε η λανθασμένη εντύπωση ότι προέρχονταν από την Περσία. Η εξάπλωσή του περιλαμβάνει περιοχές της νοτιοδυτικής Τουρκίας έως το Ισραήλ και την Ιορδανία, συμπεριλαμβανομένης και της Κύπρου, ενώ έχει αναφερθεί και από την Αλγερία και την Τυνησία. Στην Ελλάδα βρίσκεται στα νησιά του ανατολικού και βορειοανατολικού Αιγαίου (Ρόδος, Κάρπαθος, Σύμη, Τήλος, Χίος, πιθανόν και στη Λέσβο). Φύεται σε βραχώδεις πλαγιές, σε θαμνώνες ή δάση τραχείας πεύκης, από το επίπεδο της θάλασσας έως τα 800 μ.

Το C. persicum προστατεύεται από το ΠΔ 67/81 και τη συνθήκη CITES για το διεθνές εμπόριο των απειλούμενων με εξαφάνιση ειδών άγριας πανίδας και χλωρίδας. Επιπλέον, συμπεριλαμβάνεται στον παγκόσμιο κατάλογο ειδών που χρήζουν προστασίας του ΟΗΕ. Στην Ελλάδα, οι πληθυσμοί του βρίσκονται απομονωμένοι σε νησιά και κινδυνεύουν από υπερβολική συλλογή, καθώς πρόκειται για ένα πολύ όμορφο φυτό που καλλιεργείται ευρέως. Για το λόγο αυτό προτείνεται από το Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων και Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας (την έκδοση του 1995) η ένταξή του στην κατηγορία “Τρωτό”. 

Crocus sativus

Ξεκινώντας να γράφουμε για τον Crocus sativus, τον ήμερο καλλιεργούμενο κρόκο της Κοζάνης, πέσαμε πάνω σε αυτό: http://wwk.kathimerini.gr/kath/7days/1999/04/18041999.pdf Πρόκειται για ένα αφιέρωμα τόσο πλήρες, που καθιστά κάθε δική μας προσπάθεια συγγραφής ενός κειμένου για τον κρόκο περιττή. Απολαύστε λοιπόν, παρέα με μερικές δικές μας φωτογραφίες, που λήφθηκαν κοντά στην Αιανή Κοζάνης, στις 28/10/2013. Λυπόμαστε πολύ που δεν μπορούμε να σας μεταφέρουμε και το άρωμά του...

Crocus sativus, κρόκος ο ήμερος

Τα κόκκινα πολύτιμα στίγματα του κρόκου

Άνθη που έχουν συλλεχθεί 

Ανθισμένο κροκοχώραφο, από τις πιο εντυπωσιακές φθινοπωρινές εικόνες 

ΥΓ. Ένα μεγάλο ευχαριστώ στην οικογένεια Λαμπροπούλου...

Crocus robertianus

Ζαγόρι, 26/10/2013

Το τελευταίο plant hunting αποδείχθηκε ιδιαίτερα ικανοποιητικό, αφού όχι μόνο συναντήσαμε το φυτό-στόχο μας, αλλά εντοπίσαμε ένα νέο, αρκετά μεγάλο πληθυσμό του. Ο λόγος για τον ενδημικό κρόκο της Ελλάδας που ακούει στο όνομα Crocus robertianus C. Brickell και απαντά σε περιοχές της βόρειας και νότιας Πίνδου, φτάνοντας νότια μέχρι την περιοχή μεταξύ Ναυπάκτου και Λιδωρικίου και το όρος Αράκυνθος. Η νέα θέση που ανακαλύψαμε βρίσκεται κοντά στο κεντρικό Ζαγόρι.

Ο C. robertianus περιγράφηκε το 1973 από τη βόρεια Πίνδο, όπου εντοπίστηκε κάπου ανάμεσα στα Ιωάννινα και τα Τρίκαλα. Φύεται σε σκιερές θέσεις που συγκρατούν υγρασία και εδάφη πλούσια, μέσα σε ελατοδάση, δρυοδάση ή κάτω από πλατάνια, κουμαριές, ακόμα και πουρνάρια ή γαύρους. Θα τον βρείτε σε ένα μεγάλο εύρος υψομέτρων, από τα 150 έως τα 1100 μ., επάνω σε ασβεστόλιθο, φλύσχη ή ψαμμίτη. Η ανθοφορία του ξεκινά γύρω στα μέσα Οκτωβρίου και διαρκεί μέχρι και το Νοέμβριο.

Οι μέχρι τώρα καταγεγραμμένοι πληθυσμοί του C. robertianus ήταν μικροί και κατακερματισμένοι. Επιπλέον, όπως πληροφορούμαστε από το Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων και Απειλούμενων φυτών της Ελλάδας, ο όμορφος αυτός κρόκος κινδυνεύει από πιθανές αλλαγές στο μικροκλίμα των περιοχών όπου φύεται ή από υπερβολική συλλογή για εμπόριο και καλλιέργεια. Για το λόγο αυτό, προτείνεται η ένταξή του στην κατηγορία “Σχεδόν Απειλούμενο”, ενώ ήδη προστατεύεται, σε θεωρητικό τουλάχιστον επίπεδο, από τη Σύμβαση της Βέρνης για την προστασία της άγριας ζωής και του φυσικού περιβάλλοντος και το ΠΔ 67/81 του ελληνικού κράτους, για την προστασία της άγριας πανίδας και χλωρίδας. Τέλος, συμπεριλαμβάνεται στον παγκόσμιο κατάλογο των φυτικών ειδών που χρήζουν προστασίας του ΟΗΕ.

ΥΓ. Ένα μεγάλο ευχαριστώ στον Φάνη Καραμπλιάνη για όλες τις πολύτιμες πληροφορίες που μας παρείχε!

Cyclamen hederifolium

Παγγαίο, 10/9/2012

Πασίγνωστο και χιλιοτραγουδισμένο, το κυκλάμινο παραμένει ένα από τα πιο όμορφα στολίδια του φθινοπώρου. Το όνομά του προέρχεται από την ελληνική λέξη κύκλος και αναφέρεται στους βλαστούς του φυτού, οι οποίοι κατά την καρποφορία τυλίγονται κυκλικά, σαν σπείρα. Η ελληνική του ονομασία, τουλάχιστον κατά την αρχαιότητα, ήταν χελώνιον, καθώς οι κόνδυλοι του φυτού μέσα στο έδαφος θύμιζαν στο σχήμα το συμπαθές ερπετό.

Στην Ελλάδα φύονται δύο κυκλάμινα που ανθίζουν το φθινόπωρο: το Cyclamen hederifolium Aiton και το C. graecum Link. Σήμερα θα αναφερθούμε στο πρώτο. Το C. hederifolium ονομάστηκε έτσι λόγω των φύλλων του που μοιάζουν με αυτά του κισσού (Hedera helix). Είναι το πιο διαδεδομένο είδος κυκλάμινου και ένα από τα είδη που καλλιεργούνται περισσότερο ως καλλωπιστικά. Η εξάπλωσή του περιλαμβάνει χώρες της νότιας Ευρώπης, από τη Γαλλία στα δυτικά, φτάνοντας μέχρι τη δυτική Τουρκία στα ανατολικά. Ανθίζει από τον Αύγουστο μέχρι το Νοέμβριο, μέσα σε δάση ή συστάδες δέντρων και σε βραχώδεις σκιερές θέσεις, συνήθως επάνω σε ασβεστόλιθο.

Προστατεύεται, όπως όλα τα είδη Cyclamen, από τη Συνθήκη CITES για το διεθνές εμπόριο των απειλούμενων με εξαφάνιση ειδών άγριας πανίδας και χλωρίδας και συμπεριλαμβάνεται στον παγκόσμιο κατάλογο ειδών που χρήζουν προστασίας του ΟΗΕ.

Ζαγόρι, 22/10/2006

Τα κυκλάμινα είναι τοξικά για πολλούς οργανισμούς, ανάμεσά τους και ο ανθρώπινος, αν και λέγεται ότι αποτελούν μεζέ για τα γουρούνια, εξ ου και η ονομασία χοιρόψωμα (sowbread στα αγγλικά, pain de pourceau στα γαλλικά, κλπ). Από την αρχαιότητα χρησιμοποιούνταν για διάφορους θεραπευτικούς σκοπούς, ενώ κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα, σύμφωνα με το χειρόγραφο “Doctrine of Signatures”, το οποίο υποστήριζε ότι κάθε φυτό ανάλογα με το σχήμα του θεραπεύει το ανθρώπινο όργανο που έχει το ίδιο σχήμα, το κυκλάμινο χρησιμοποιήθηκε για τη θεραπεία πόνων στα αυτιά, καθώς τα φύλλα του θύμιζαν... αυτιά! (Ακόμα κι αν συμφωνείτε με κάτι τέτοιο, μην το δοκιμάσετε ποτέ στο σπίτι...)

Φίλυρο, 24/10/2010

Το γένος Bornmuellera στην Ελλάδα

Bornmuellera tymphaea

Το γένος με το αστείο όνομα που παρουσιάζουμε σήμερα, εκπροσωπείται στην Ελλάδα από 4 ενδιαφέροντα taxa: ένα είδος, δύο υποείδη και ένα υβρίδιο, όλα ενδημικά μιας περιορισμένης περιοχής στη βορειοδυτική Ελλάδα – εκτός της Bornmuellera baldaccii subsp. baldaccii, η εξάπλωση της οποίας φτάνει μέχρι την Αλβανία – και όλα φυόμενα επάνω στα σερπεντινικά πετρώματα της περιοχής αυτής, που σημαίνει ότι ανέχονται τις υψηλές συγκεντρώσεις βαρέων μετάλλων, όπως νικελίου, συσσωρεύοντάς τα στους ιστούς τους. Ας τα πάρουμε όμως με τη σειρά.

Bornmuellera tymphaea

Bornmuellera tymphaea (Hausskn.) Hausskn.

Η Bornmuellera tymphaea είναι ενδημική μιας μικρής περιοχής της Πίνδου, ενώ απαντά και στο όρος Βούρινος, πάντα επάνω σε σερπεντινικά υποστρώματα. Φύεται σε βράχια, σταθεροποιημένες σάρες, λιβάδια και άκρες δρόμων, συχνά άφθονη σε διαταραγμένα εδάφη, σε υψόμετρα από 700 έως 2200 μ. και ανθίζει από το Μάιο μέχρι τις αρχές του Ιουλίου. Συμπεριλαμβάνεται στον παγκόσμιο κατάλογο ειδών που χρήζουν προστασίας του ΟΗΕ και τα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών που καταχωρήθηκαν για το δίκτυο “ΦΥΣΗ 2000”.

Bornmuellera baldaccii subsp. rechingeri

Bornmuellera baldaccii (Degen) Heywood

To δεύτερο είδος του γένους που απαντά στην Ελλάδα είναι η Bornmuellera baldaccii. Το είδος αυτό χωρίζεται σε δύο υποείδη: τη B. baldaccii subsp. baldaccii, που εξαπλώνεται βόρεια του Σμόλικα, μέχρι την Αλβανία, και τη B. baldaccii subsp. rechingeri Greuter, ενδημική της περιοχής νότια του Σμόλικα, μέχρι το πέρασμα της Κατάρας. Τα δύο υποείδη μπορεί να είναι τοπικά άφθονα, αλλά πάντα σε σερπεντινικά υποστρώματα, σε βραχώδεις θέσεις, πετρώδη λιβάδια ή σταθεροποιημένες σάρες και υψόμετρο από 1400 έως 1800 μ. Ανθίζουν από τα μέσα Μαΐου μέχρι τον Ιούλιο και περιλαμβάνονται στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου “ΦΥΣΗ 2000”.

Bornmuellera baldaccii subsp. rechingeri

Bornmuellera baldaccii x tymphaea

Τα δύο αυτά είδη, όταν συναντηθούν, υβριδίζουν χωρίς ενδοιασμούς και αναστολές. Το αποτέλεσμα; Η B. baldaccii x tymphaea, ένα υβρίδιο που με την πρώτη ματιά θυμίζει το είδος baldaccii, αλλά έχει χαρακτηριστικά ενδιάμεσα των δύο γονέων. Απαντά στη βόρεια Πίνδο, κοντά στον ένα ή και τους δύο γονείς του και έχει βρεθεί σε υψόμετρα από 1600 έως 2100 μ. Δυστυχώς δε σταθήκαμε τυχεροί στην ανεύρεση του υβριδίου. Ίσως την επόμενη φορά...

* Όλες οι λήψεις έγιναν στις 4/5/2013, στη Βασιλίτσα Γρεβενών.

Gentianella bulgarica

Καϊμακτσαλαν, 29/9/2013

H Gentianella bulgarica (Velen.) Holub έρχεται να προσθέσει ακόμα ένα λόγο για να επισκεφτεί κανείς τα βουνά των βόρειων συνόρων το φθινόπωρο. Με όψιμη ανθοφορία που ξεκινάει από τον Αύγουστο, επιμένει να στολίζει τα αλπικά λιβάδια με τα κροσσωτά της πέταλα μέχρι και τον Οκτώβρη. Είναι ενδημικό φυτό της βαλκανικής χερσονήσου και η ελληνική της εξάπλωση ξεκινάει από το Σμόλικα στα δυτικά, φτάνoντας μέχρι το Παπίκιο στα ανατολικά και σε υψόμετρα από 1300 μέχρι 2200 μ. Το δικό μας ραντεβού μαζί της δόθηκε λίγο κάτω από την κορυφή του Καϊμακτσαλάν.

Η G. bulgarica συμπεριλαμβάνεται στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου "ΦΥΣΗ 2000".

ΥΓ. Ένα μεγάλο ευχαριστώ στον Ορέστη και στο υπόλοιπο χορευτικό σύνολο για τη βοήθειά τους στην ανεύρεση!