Geranium reflexum

Γράμμος, 12/8/2013

Το μικρό αυτό ανεμοδαρμένο – αφού μοιάζει σαν να του σήκωσε ο αέρας τα πέταλα – γεράνι ήταν μια από τις αναπάντεχες, αλλά ευτυχείς συναντήσεις που είχαμε μέσα στα σκοτεινά δάση του Γράμμου. Πρόκειται για το Geranium reflexum L. το οποίο απαντά στα βουνά της Πίνδου, το Βέρμιο, το Βαρνούντα και το Φαλακρό. Η παγκόσμια εξάπλωσή του είναι σχετικά μικρή, καθώς περιλαμβάνει τα Απέννινα όρη της Ιταλίας, την Αλβανία, τη νότια πρώην Γιουγκοσλαβία και τη νοτιοδυτική Βουλγαρία.

Φύεται σε υγρές και σκιερές θέσεις, σε εδάφη πλούσια σε χούμο και κάποιες φορές σε ανοίγματα δάσους οξιάς. Προτιμά τα μεγάλα υψόμετρα, από τα 1700 έως τα 2000 μ. Η ανθοφορία του ξεκινά στα τέλη Ιουνίου και διαρκεί όλο τον Ιούλιο, ενώ, όπως διαπιστώσαμε, μπορεί να επεκταθεί μέχρι και τον Αύγουστο.

Campanula tymphaea

Σμόλικας, 4/8/2012

Μια ασυνήθιστη καμπανούλα που πρωτοπεριγράφηκε από τη βορειοδυτική Ελλάδα και πήρε το όνομά της από ένα από τα ψηλά βουνά που δεσπόζουν στην περιοχή: την Τύμφη. Η Campanula tymphaea Hausskn. έχει πλευρικούς ανθοφόρους βλαστούς κατακείμενους, με τον τελικό κλάδο να είναι συνήθως όρθιος. Η μορφή της μπορεί να ποικίλει αρκετά, ανάλογα με τις πιέσεις – κυρίως από βόσκηση – που δέχεται.

Είναι ενδημική της Πίνδου και της Αλβανίας και απαντά σε λιβάδια, επίπεδες πετρώδεις ή χαλικώδεις εκτάσεις, σε μια ποικιλία βασικών υποστρωμάτων, από τα 1200 έως τα 1400 μ. Ανθίζει από τα μέσα Ιουνίου, έως τις αρχές Αυγούστου.

Η C. tymphaea περιλαμβάνεται στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου ΦΥΣΗ 2000.

Sideritis scardica

Όλυμπος, 16/7/2011

Το Sideritis scardica Griseb. είναι ακόμα ένα τσάι του βουνού, της ηπειρωτικής αυτή τη φορά Ελλάδας. Φυτό ενδημικό των νότιων Βαλκανίων, εξαπλώνεται στο βόρειο και βορειοανατολικό κομμάτι της χώρας, κατεβαίνοντας νότια μέχρι τον Κίσσαβο και το Πήλιο, ενώ απαντά και στο νησί της Θάσου.

Φύεται σε ασβεστόλιθο, σε ξηρά ορεινά λιβάδια και βραχώδεις τοποθεσίες, γενικά σε μεγάλα υψόμετρα, από 1600 έως 2300 μ., αν και περιστασιακά μπορεί να κατεβεί στα 500 μ. Η περίοδος ανθοφορίας του ξεκινά τον Ιούνιο και μπορεί να διαρκέσει μέχρι το Σεπτέμβρη.

Το S. scardica περιλαμβάνεται στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου ΦΥΣΗ 2000. Όπως αναφέρθηκε στην προηγούμενη ανάρτηση για το S. sipylea και ισχύει για όλα τα είδη Sideritis στην Ελλάδα, οι πληθυσμοί του απειλούνται από ανεξέλεγκτη συλλογή. Γι’ αυτό αν τύχει να το συναντήσετε σε κάποιο βουνό, δείτε το, χαρείτε το, μυρίστε το, φωτογραφίστε το, αλλά μην το κόψετε…  

Sideritis sipylea

Λέσβος, 27/6/2013

Το γνωστό τσάι του βουνού στα μέρη της ανατολής ακούει στο όνομα Sideritis sipylea Boiss. Πρόκειται για ένα πολύ αρωματικό φυτό, ενδημικό της δυτικής και κεντρικής Ανατολίας και των νησιών Λέσβος, Χίος, Σάμος και Ικαρία του ανατολικού Αιγαίου.

Στην Ελλάδα το S. sipylea απαντά κυρίως σε βραχώδεις ασβεστολιθικές πλαγιές και δάση πεύκου, ενώ στη Χίο έχει βρεθεί και σε φρύγανα. Φύεται σε υψόμετρα από 250 έως 1200 μ. και ανθίζει το καλοκαίρι, κατά τους μήνες Ιούνιο και Ιούλιο.

Το τσάι του βουνού είναι ένα δημοφιλές αφέψημα στην Ελλάδα, όπως και σε άλλες χώρες της Μεσογείου, και χρησιμοποιείται στη λαϊκή θεραπευτική για την αντιμετώπιση κρυολογημάτων, λοιμώξεων του αναπνευστικού ή γαστρεντερικών διαταραχών. Αυτό δυστυχώς έχει οδηγήσει σε ανεξέλεγκτη συλλογή, τόσο για ιδία χρήση όσο και για εμπορική εκμετάλλευση, που με τη σειρά της οδήγησε σε μία τρομερή μείωση των πληθυσμών όλων των ειδών που απαντούν στη χώρα.

Ειδικότερα για το S. sipylea, λόγω της διαρκούς μείωσης των πληθυσμών του, είτε από έντονη βόσκηση είτε από συλλογή, πληροί τα κριτήρια για το χαρακτηρισμό του ως «Κινδυνεύον». Όπως μας πληροφορεί η Αναστασία Στεφανάκη στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων και Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας, τόσο η συλλογή όσο και η βόσκηση έχουν ως αποτέλεσμα την απομάκρυνση των ανθοφόρων βλαστών, γεγονός που δυσχεραίνει την ανανέωση των πληθυσμών του και που καθιστά απαραίτητο των έλεγχο των δύο αυτών παραγόντων πίεσης για τη διατήρηση του είδους. Εκτός από το Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων, περιλαμβάνεται στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου ΦΥΣΗ 2000. 

Oxytropis purpurea

Σινιάτσικο, 11/6/2011

Τα μεγάλα υψόμετρα κρύβουν και μεγάλες χλωριδικές εκπλήξεις, όπως αυτό το τριανταφυλλί ψυχανθές, σπάνιο τόσο για το χρώμα του, όσο και για τη συνολική εξάπλωσή του.

Το Oxytropis purpurea (Bald.) Markgr. έχει βρεθεί στα βουνά Όλυμπος, Σινιάτσικο, Μπούτσι και Άθως. Εκτός συνόρων έχει απαντά μόνο στην Αλβανία και τη νοτιοδυτική πρώην Γιουγκοσλαβία. Φύεται σε ασβεστολιθικές βραχώδεις θέσεις και ανθίζει τον Ιούνιο και τον Ιούλιο. Προτιμά τα μεγάλα υψόμετρα, πάνω από τα 1900 μ., αν και έχει αναφερθεί και από τα 1000 μ. Στον Όλυμπο έχει βρεθεί μέχρι τα 2800 μ.  

Προστατεύεται από το ΠΔ 67/81 και περιλαμβάνεται στον παγκόσμιο κατάλογο ειδών που χρήζουν προστασία του ΟΗΕ και στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000». Το 1997 αναφέρθηκε ως «Σπάνιο» για την Ελλάδα και την Αλβανία στον Κόκκινο Κατάλογο Απειλούμενων Ειδών της Παγκόσμιας Ένωσης Προστασίας της Φύσης. 

Dianthus anatolicus

Λέσβος, 1/6/2013

Τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου συγγενεύουν χλωριδικά με τη γειτονική Ανατολία και αποτελούν συχνά το όριο εξάπλωσης φυτικών ειδών προς τη δύση. Έχουμε ήδη αναφέρει το Haplophyllum megalanthum, το Himantoglossum comperianum και τον Crocus biflorus ssp. nubigena. Σήμερα παρουσιάζουμε ένα ακόμα τέτοιο φυτό που γεφυρώνει τη Λέσβο με την Τουρκία και δεν αναγνωρίζει τα τεχνητά γεωγραφικά όρια των ανθρώπων: τον Dianthus anatolicus Boiss.

Το μικρό αυτό άσπρο γαρυφαλλάκι κρύβει μια έκπληξη στην κάτω επιφάνεια των πετάλων του, καθώς το χρώμα εκεί πλησιάζει προς το κόκκινο. Εξαπλώνεται στην κεντρική και δυτική Ανατολία και την Ευρωπαϊκή Τουρκία. Στην Ελλάδα έχει αναφερθεί μόνο από τη Λέσβο, όπου ανακαλύφθηκε το 1993, και τη Χίο (1997). Φύεται σε πετρώδεις τοποθεσίες, σε μακκία βλάστηση ή πευκοδάση, από τα 20 έως τα 700 μ. Ανθίζει μέσα Απριλίου με τέλη Ιουνίου. 

Haplophyllum megalanthum

Λέσβος, 1/6/2013

Δύσκολα θα φανταζόταν κανείς ότι στο ηφαιστιογενές δυτικό κομμάτι της Λέσβου, σε ένα ξηρό και άγριο τοπίο, μέσα στον Ιούνιο, όταν τα περισσότερα φυτά του νησιού έχουν απανθίσει, υπάρχει ένα πολύ ιδιαίτερο και σπάνιο φυτό που δεν απαντά σε κανένα άλλο μέρος της Ελλάδας.

Το Haplophyllum megalanthum Bornm. βρίσκεται αποκλειστικά σε μια περιοχή της δυτικής Μικράς Ασίας, κοντά στη Σμύρνη, και σε μια πολύ μικρή περιοχή της δυτικής Λέσβου, όπου ανακαλύφθηκε σχετικά πρόσφατα, το 1993.  Φύεται σε ξηρά, ανοικτά, πετρώδη μέρη με αραιά φρύγανα και υψόμετρο από 500 έως 700 μ.

Σύμφωνα με τους Μπαζός και Γιαννίτσαρος, λόγω του μικρού αριθμού ατόμων του είδους στο νησί (συνολικά μικρότερος των 1000), της περιορισμένης περιοχής εξάπλωσης και των λίγων θέσεων εμφάνισής του, προτείνεται ο χαρακτηρισμός «Τρωτό» στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων και Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας. Οι κίνδυνοι που αντιμετωπίζει προέρχονται κυρίως από ανθρώπινες δραστηριότητες, ενώ, παρόλο που απαντά σε μια από τις κύριες κτηνοτροφικές περιοχές της Λέσβου, δε φαίνεται να το προτιμούν τα αιγοπρόβατα για μεζέ, πιθανόν λόγω των αλκαλοειδών που περιέχει.

Εκτός του Βιβλίου Ερυθρών Δεδομένων, το H. megalanthum περιλαμβάνεται στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000» και στον Κόκκινο Κατάλογο Απειλούμενων Ειδών της Παγκόσμιας Ένωσης Προστασίας της Φύσης του 1997, με το χαρακτηρισμό  «Σπάνιο».