Haplophyllum megalanthum

Λέσβος, 1/6/2013

Δύσκολα θα φανταζόταν κανείς ότι στο ηφαιστιογενές δυτικό κομμάτι της Λέσβου, σε ένα ξηρό και άγριο τοπίο, μέσα στον Ιούνιο, όταν τα περισσότερα φυτά του νησιού έχουν απανθίσει, υπάρχει ένα πολύ ιδιαίτερο και σπάνιο φυτό που δεν απαντά σε κανένα άλλο μέρος της Ελλάδας.

Το Haplophyllum megalanthum Bornm. βρίσκεται αποκλειστικά σε μια περιοχή της δυτικής Μικράς Ασίας, κοντά στη Σμύρνη, και σε μια πολύ μικρή περιοχή της δυτικής Λέσβου, όπου ανακαλύφθηκε σχετικά πρόσφατα, το 1993.  Φύεται σε ξηρά, ανοικτά, πετρώδη μέρη με αραιά φρύγανα και υψόμετρο από 500 έως 700 μ.

Σύμφωνα με τους Μπαζός και Γιαννίτσαρος, λόγω του μικρού αριθμού ατόμων του είδους στο νησί (συνολικά μικρότερος των 1000), της περιορισμένης περιοχής εξάπλωσης και των λίγων θέσεων εμφάνισής του, προτείνεται ο χαρακτηρισμός «Τρωτό» στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων και Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας. Οι κίνδυνοι που αντιμετωπίζει προέρχονται κυρίως από ανθρώπινες δραστηριότητες, ενώ, παρόλο που απαντά σε μια από τις κύριες κτηνοτροφικές περιοχές της Λέσβου, δε φαίνεται να το προτιμούν τα αιγοπρόβατα για μεζέ, πιθανόν λόγω των αλκαλοειδών που περιέχει.

Εκτός του Βιβλίου Ερυθρών Δεδομένων, το H. megalanthum περιλαμβάνεται στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000» και στον Κόκκινο Κατάλογο Απειλούμενων Ειδών της Παγκόσμιας Ένωσης Προστασίας της Φύσης του 1997, με το χαρακτηρισμό  «Σπάνιο».

Himantoglossum comperianum

Λέσβος, 18/5/2013

Η ορχιδέα Himantoglossum comperianum (Steven) P. Delforge, περισσότερο γνωστή ως Comperia comperiana, πήρε το όνομά της από το Γάλλο γαιοκτήμονα και έποικο της Κριμαίας Compère, καθώς ήταν ο πρώτος που τη συνέλεξε.

Είναι ένα από τα σπανιότερα είδη ορχιδεών της Ελλάδας, με σποραδικές εμφανίσεις στα νησιά Σάμο, Κω και Ρόδο και ένα σταθερότερο πληθυσμό στο όρος Όλυμπος της Λέσβου. Το κέντρο εξάπλωσής της εντοπίζεται στην Τουρκία και φτάνει δυτικά ως το προαναφερθέντα νησιά του ανατολικού Αιγαίου, βόρεια στην Κριμαία, νότια στο Λίβανο και ανατολικά στην περιοχή του ιρανικού Κουρδιστάν.     

Στη Λέσβο, όπου την εντοπίσαμε, ανθίζει γύρω στα μέσα Μαΐου σε άκρες δασών πεύκου ή φυλλοβόλων, σε ασβεστόλιθο. Πρόκειται για μια ορχιδέα-φάντασμα, αφού ο εντοπισμός της σε μια θέση δεν εξασφαλίζει ότι θα βρεθεί εκεί και την επόμενη χρονιά. Φέτος, μετά τις πρώιμες ζέστες του Μαΐου, η C. comperiana εντοπίστηκε μόνο στα ψηλότερα σημεία του Ολύμπου, σε πολύ σκιερές τοποθεσίες.

Προστατεύεται από τη Σύμβασης της Βέρνης για την Προστασία της Άγριας Ζωής και του Φυσικού Περιβάλλοντος (1979), το ΠΔ 67/81 και τη Συνθήκη για το Διεθνές Εμπόριο των Απειλούμενων με Εξαφάνιση Ειδών Άγριας Πανίδας και Χλωρίδας (CITES). Ακόμα, περιλαμβάνεται στον παγκόσμιο κατάλογο ειδών που χρήζουν προστασίας του ΟΗΕ και στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000». Μια από τις μεγαλύτερες απειλές που αντιμετωπίζει αυτή τη στιγμή είναι η συλλογή των βολβών της για την παρασκευή σαλεπιού στη γειτονική Τουρκία. 

Hesperis theophrasti ssp. rechingeri

Καμβούνια, 3/5/2013

Ανάμεσα στα 8 φυτά που μπορεί να περηφανεύεται ο Μπούρινος ότι ανθίζουν στις πλαγιές του κατ’ αποκλειστικότητα, είναι και η Hesperis theophrasti ssp. rechingeri (F. Dvořák) Kit Tan & J. Suda. Ο εντυπωσιακός αυτός εκπρόσωπος της οικογένειας Brassicaceae απαντά στο όρος Μπούρινος και στη γεωγραφική συνέχειά του, τα Καμβούνια. Εκεί, στην κορυφή Βουνάσα (1615 μ.) ή Μπουνάσια, όπως τη λένε οι ντόπιοι, τη συναντήσαμε κι εμείς να αγναντεύει την καινούρια τεχνητή λίμνη Ιλαρίωνα που σχηματίζουν σιγά σιγά τα νερά του Αλιάκμονα.

Η H. theophrasti ssp. rechingeri φύεται σε βραχώδεις πλαγιές με πυξάρια ή κέδρους και έχει βρεθεί σε υψόμετρο από 1200 έως 1600 μ. Ανθίζει από το Μάιο μέχρι τον Ιούνιο.

Προστατεύεται από το ΠΔ 67/81 και περιλαμβάνεται στον παγκόσμιο κατάλογο ειδών που χρήζουν προστασίας του ΟΗΕ και στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000», ενώ είχε συμπεριληφθεί το 1997 στον Κόκκινο Κατάλογο Απειλούμενων Ειδών της Παγκόσμιας Ένωσης Προστασίας της Φύσης με το χαρακτηρισμό «Σπάνιο».

Το όνομα του υποείδους το οφείλει στον αυστριακό βοτανικό Karl Heinz Rechinger (1906 – 1998), γιο του επίσης βοτανικού Karl Rechinger (1867-1952), ο οποίος συνέλεξε πρώτος το είδος από τον Μπούρινο το 1956. Ο Rechinger έκανε συλλογές στην Ελλάδα, το Ιράν, το Ιράκ, το Πακιστάν και το Αφγανιστάν. Άφησε σημαντικό έργο, γράφοντας, ανάμεσα στα άλλα, το βιβλίο Phytogeographia Aegaea και, σε συνεργασία με τον καθηγητή Werner Greuter, το Chloris Kythereia που αφορά στη χλωρίδα των Κυθήρων.   

Fritillaria theophrasti

Λέσβος, 27/4/2013

Η Ερεσός της Λέσβου είναι ευρέως γνωστή ως τόπος καταγωγής της ποιήτριας Σαπφούς. Αυτό που πολύς κόσμος αγνοεί είναι ότι υπήρξε η γενέτειρα μιας άλλης σπουδαίας προσωπικότητας κατά την αρχαιότητα, του φιλόσοφου Θεόφραστου (372-287 π.Χ.). Ο Θεόφραστος άφησε πλούσιο έργο, αλλά είναι γνωστός σε όσους ασχολούνται με τη βοτανική από τα πλήρη κείμενα των 9 βιβλίων που σώθηκαν και αποτελούν μάλλον τα πρώτα συγγράμματα στον τομέα αυτό, οι Περί Φυτών Ιστορίας. Δικαίως λοιπόν φυτικά είδη πήραν το όνομά του προς τιμήν του, πχ Phoenix theophrasti, Abutilon theophrasti και Fritillaria theophrasti, η ενδημική φριτιλλάρια της Λέσβου που παρουσιάζουμε σήμερα.

Η Fritillaria theophrasti Kamari & Phitos θεωρούνταν ότι ανήκει στο είδος pontica μέχρι το 2000, οπότε περιεγράφηκε ως ξεχωριστό είδος. Όπως προαναφέρθηκε, είναι ενδημική της Λέσβου, όπου φύεται στις νότιες και τις δυτικές περιοχές του νησιού, κάτω από καστανιές, πεύκα ή πλατάνια ή, ακόμα, σε ακαλλιέργητους ελαιώνες και σε θαμνώνες, σε υψόμετρα από 500 έως 800 μ. Η ανθοφορία της ξεκινά από τα τέλη Μαρτίου και μπορεί να διαρκέσει μέχρι το Μάιο.

Σύμφωνα με το Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων και Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας, στο οποίο περιλαμβάνεται, οι απειλές που δέχεται προέρχονται από καταστροφή ή υποβάθμιση των βιοτόπων της και υπερβόσκηση, γι’ αυτό και προτείνεται η ένταξή της στην κατηγορία των Κινδυνευόντων. Εμείς θα θέλαμε να προσθέσουμε στις απειλές αυτές την ανεξέλεγκτη συλλογή από τους κατοίκους το νησιού, καθώς είδαμε πολλά βάζα να γεμίζουν με μπουκέτα από «καμπανούλες», όπως τις λένε οι ντόπιοι, κατά την περίοδο της ανθοφορίας της. 

Narcissus poeticus ssp. radiiflorus

Βασιλίτσα, 4/5/2013

Ο νάρκισσος των ποιητών, Narcissus poeticus L., έτσι όπως στέκεται πάνω από ρέματα και πηγές, με τα άνθη του στραμμένα προς το νερό, θυμίζει σίγουρα το νέο εκείνο της μυθολογίας, τον συνονόματό του, που ερωτεύτηκε το είδωλό του, όταν καθρεφτίστηκε στα νερά μιας λίμνης και πέθανε από λύπη για τον ανεκπλήρωτο έρωτά του.

 Στη Βασιλίτσα συναντήσαμε το υποείδος radiiflorus (Salisb.) Baker, που απαντά και σε άλλα βουνά της βόρειας Πίνδου, αλλά και στην Οίτη, το Βαρνούντα και τον Κάτω Όλυμπο. Εκτός Ελλάδας, θα τον βρείτε στη νότια Γαλλία, τη νότια Ελβετία, τη βόρεια Ιταλία, τη νότια Αυστρία και τις χώρες της βαλκανικής χερσονήσου. Φύεται σε υγρά λιβάδια μεγάλων υψομέτρων, από τα 1300 έως τα 2400 μ. και ανθίζει το Μάιο και τον Ιούνιο.

Προστατεύεται από το ΠΔ 67/81 και περιλαμβάνεται στον παγκόσμιο κατάλογο ειδών που χρήζουν προστασίας του ΟΗΕ, όπως επίσης και στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000».

Paeonia mascula ssp. mascula

Λέσβος, 27/4/2013

Η Paeonia mascula (L.) Mill. ssp. mascula τραβά αμέσως το βλέμμα όποιου βρεθεί στην ορεινή Λέσβο με το έντονο χρώμα της και το αξιοσημείωτο μέγεθός της. Δεν είναι η πρώτη φορά που παρουσιάζουμε μέσα από το blog το εντυπωσιακό αυτό λουλούδι. Έχουμε αναφερθεί στο ίδιος είδος με το σημερινό, αλλά σε διαφορετικό υποείδος (ssp. russi, περισσότερα εδώ).

Η εξάπλωση του υποείδους mascula περιλαμβάνει περιοχές της νότιας Ευρώπης, εκτός της Ιβηρικής χερσονήσου, και περιοχές της Τουρκίας, του βόρειου Ιράκ και του βόρειου Ιράν. Στην Ελλάδα απαντά τοπικά στη Στερεά Ελλάδα και τα νησιά Λέσβος, Σάμος και Χίος. Μάλιστα, κάποια δείγματα από τα νησιά Λέσβος και Σάμος έχουν ενδιάμεσα χαρακτηριστικά με το υποείδος triternata (Boiss.) Stearn & P. H. Davis, που στην Ελλάδα υπάρχει μόνο στο όρος Μενοίκιο.

Φύεται σε ανοίγματα δασών πεύκης, ελάτης και καστανιάς ή, κάποιες φορές, σε λιβάδια και πτεριδώνες. Προτιμά τα ασβεστολιθικά υποστρώματα και υψόμετρο από 500 έως 1150 μ. Η ανθοφορία της περιλαμβάνει τους μήνες Απρίλιο και Μάιο.

Ophrys speculum group

Ophrys speculum, Λέσβος, 23/3/2013

Μάλλον πρόκειται για την ομάδα με τους πιο ματαιόδοξους επικονιαστές, αφού speculum στα λατινικά θα πει καθρέφτης. Φυσικά, το όνομα δόθηκε για τον μπλε γυαλιστερό θυρεό που χαρακτηρίζει τις ορχιδέες - μέλη της ομάδας speculum, δηλαδή την Ophrys speculum Link και την O. regis-ferdinandii (Acht. & Kellerer ex Renz) Buttler.

Ophrys speculum, Λέσβος, 23/3/2013

Η Ophrys speculum, μία από τις εντυπωσιακότερες ορχιδέες, έχει μεσογειακή και μάλλον ευρεία εξάπλωση. Στη χώρα μας απαντά στη νότια Ελλάδα, τις Κυκλάδες (αν και σπάνια) και τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου. Φύεται σε φρύγανα, θαμνότοπους και πευκοδάση, σε θέσεις κυρίως ηλιόλουστες. Ανθίζει από τις αρχές Μαρτίου μέχρι τα μέσα Απριλίου.

Ophrys regis-ferdinandii, Χίος, 30/3/2013

Η στενόμακρη Ophrys regis-ferdinandii μπορεί λόγω μεγέθους και σχήματος να μην είναι τόσο εκθαμβωτική όσο η O. speculum, φέρει όμως το βαρύ όνομα ενός βασιλιά, καθώς είναι αφιερωμένη στον Φερδινάνδο τον 1ο της Βουλγαρίας. Επιπλέον, είναι σπανιότερη από την Ο. speculum, αφού εμφανίζεται μόνο στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου Χίος, Τήλος, Ρόδος και Σύμη και στις απέναντι ακτές της Τουρκίας. Προτιμά τα χαμηλά υψόμετρα και θέσεις μάλλον ξηρές. Ανθίζει μέσα Μαρτίου με μέσα Απριλίου.

Ophrys regis-ferdinandii, Χίος, 30/3/2013

Όπως όλες οι ορχιδέες, προστατεύονται και οι δύο από το ΠΔ 67/1981 και περιλαμβάνονται στο Παράρτημα ΙΙ Συνθήκης για το Διεθνές Εμπόριο των Απειλούμενων με Εξαφάνιση Ειδών Άγριας Πανίδας και Χλωρίδας (CITES). Ακόμη, περιλαμβάνονται στον παγκόσμιο κατάλογο ειδών που χρήζουν προστασίας του ΟΗΕ.