Matthiola fruticulosa ssp.valesiaca

Φαράγγι Ραμνο Μπορ, 30/4/2011

Η Matthiola fruticulosa (L.) Maire με τα κυματιστά πέταλα, είναι εκπρόσωπος της οικογένειας Brassicaceae (ή Cruciferae ή Σταυρανθή) και απαντά στην Ελλάδα με δύο γεωγραφικά διακριτά υποείδη: το τυπικό υποείδος fruticulosa, σε χαμηλά υψόμετρα της νότιας Ελλάδας, και το υποείδος valesiaca, στο οποίο ανήκει το άτομο της φωτογραφίας, σε περιοχές της βόρειας Ελλάδας. Το δεύτερο αυτό υποείδος εξαπλώνεται εκτός της Ελλάδας στην κεντρική και τη νότια Ευρώπη, από τα Πυρηναία και τις Άλπεις έως τη Βαλκανική χερσόνησο.

Φύεται σε βραχώδεις και πετρώδεις θέσεις, σε χαράδρες, όρια δασικών εκτάσεων ή υπαλπικά λιβάδια, γενικά ανάμεσα στα 600 με 1800 μ., αν και έχει βρεθεί κοντά στο επίπεδο της θάλασσας ή πάνω από τα 2000 μ. Ανθίζει από το Μάιο μέχρι και τον Ιούλιο, ανάλογα με το υψόμετρο.

Μια ενδιαφέρουσα ιδιότητα της M. fruticulosa, όπως προκύπτει από έρευνα των Χρονοπούλου-Σερέλη, Χρονόπουλου και Κανναβού του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, είναι ότι λειτουργεί ως υπερσυσσωρευτής μολύβδου (Pb), δηλαδή έχει την ικανότητα να απορροφά μεγάλη συγκέντρωση μολύβδου από το περιβάλλον, συσσωρεύοντάς τον στις ρίζες και τους βλαστούς της. Η ικανότητα αυτή του φυτού το καθιστά υποψήφιο προς χρήση στην απορρύπανση επιβαρυμένων με μόλυβδο εδαφών, όπως αυτό της Λαυρεωτικής, όπου πραγματοποιήθηκε η προαναφερθείσα έρευνα.

Omphalodes luciliae ssp. scopulorum

Παγγαίο, 27/5/2012

Αποκλειστικός κάτοικος της αλπικής ζώνης, κρυμμένο μέσα σε σχισμές ασβεστολιθικών βράχων, πολλές φορές απαιτεί ικανότητες αναρρίχησης για να επιτρέψει στον επίδοξο φωτογράφο να αιχμαλωτίσει την εύθραυστη ομορφιά του. Το Omphalodes luciliae ssp. scopulorum J. R. Edm. είναι ένα από τα σπάνια φυτά των μεγάλων υψομέτρων. Απαντά σε σκιερές τοποθεσίες, πάνω από τα 1700 μ., αν και μπορεί κατ’ εξαίρεση να κατεβεί στα 1000 μ. Θα το βρείτε ανθισμένο από τα τέλη του Μάη μέχρι και τον Αύγουστο στα βουνά Χελμός, Παρνασσός, Γκιώνα, Βαρδούσια, Όλυμπος και Παγγαίο ή σε κορυφές της δυτικής Μικράς Ασίας.

Το όνομα Omphalodes προκύπτει από την ελληνική λέξη ομφαλός και δόθηκε στο γένος για το χαρακτηριστικό σχήμα των καρπών του. Το όνομα του είδους (luciliae) χάρισε στο φυτό ο Pierre Edmond Boissier (1810-1885), βέλγος βοτανικός και μαθηματικός, προς τιμήν της γυναίκας του Lucile. Ο Boissier περιέγραψε συνολικά 3602 νέα είδη από τα ταξίδια του και συνεργάστηκε με άλλους σπουδαίους βοτανικούς, όπως τον Theodore Heldreich. Το 1842 ταξίδεψε στην Ελλάδα και τη Μικρά Ασία, από όπου περιέγραψε το αλπικό αυτό φυτό.

Το O. luciliae ssp. scopulorum προστατεύεται από το ΠΔ 67/81 και περιλαμβάνεται στον Παγκόσμιο Κατάλογο Ειδών που χρήζουν προστασίας του ΟΗΕ και τα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000».

Orchis militaris

Φαλακρό, 26/5/2012

Βουνό των λουλουδιών. Βοτανικός παράδεισος των Βαλκανίων. Οι χαρακτηρισμοί αυτοί έχουν αποδοθεί σε ένα βουνό της Ελλάδας όχι άδικα, αν αναλογιστεί κανείς την ιδιαίτερη χλωρίδα του: το όρος Φαλακρό. Αυτό που κάνει το Φαλακρό να θεωρείται η παιδική χαρά των βοτανικών είναι κυρίως η σπανιότητα πολλών από τα φυτικά είδη που απαντούν εκεί, καθώς κάποια από αυτά έχουν πολύ περιορισμένη εξάπλωση, ενώ άλλα βρίσκουν στο βουνό αυτό το μοναδικό χώρο εξάπλωσής τους σε όλη την Ελλάδα.

Στη δεύτερη κατηγορία ανήκει η ορχιδέα που παρουσιάζουμε σήμερα. Ο Orchis militaris L.  απαντά σε όλη σχεδόν την Ευρώπη, από τον Ατλαντικό μέχρι τη Σιβηρία. Η σπάνια αυτή ορχιδέα είναι ακόμη πιο σπάνια στις χώρες τις Μεσογείου και στη χώρα μας βρίσκεται σε δύο μόνο διαφορετικές θέσεις στο όρος Φαλακρό. Ο βιότοπος που προτιμά είναι κυρίως λιβάδια ή όρια δασών, σε αλκαλικά υποστρώματα, και μπορεί να ανέβει μέχρι το υψόμετρο των 2200 μ. Στην Ελλάδα ανθίζει από τα μέσα Μαΐου μέχρι τα μέσα Ιουνίου.

Όπως όλες οι ελληνικές ορχιδέες, προστατεύεται από το ΠΔ 67/81 και τη Συνθήκη CITES για το Διεθνές Εμπόριο των Απειλούμενων με Εξαφάνιση Ειδών Άγριας Πανίδας και Χλωρίδας. Επιπλέον, συμπεριλαμβάνεται στον Παγκόσμιο Κατάλογο Ειδών που χρήζουν προστασίας του Ο.Η.Ε.

Crocus pallasii ssp. pallasii

Λέσβος, 17/11/2012

Η χλωριδική ανταπόκριση από το νησί της Λέσβου ξεκινά με το μοναδικό κρόκο που ανθίζει φθινόπωρο στο νησί: Crocus pallasii ssp. pallasii Goldb. Η εξάπλωση του κρόκου αυτού περιλαμβάνει τα Βαλκάνια, την Τουρκία, την Ιορδανία και το Ιράν. Στην Ελλάδα έχει αναφερθεί από τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου και, πρόσφατα, από τη Μακεδονία και τη Θεσσαλία.

Φύεται σε ανοιχτές πετρώδεις ή βραχώδεις πλαγιές, αραιούς θαμνότοπους ή φρύγανα σε υψόμετρα από 50 έως 2500 μ. Η περίοδος ανθοφορίας του περιλαμβάνει τους μήνες  Οκτώβριο, Νοέμβριο και Δεκέμβριο.

Fritillaria mutabilis

Λευκάδα, 29/4/2012

Η Fritillaria mutabilis Kamari είναι ενδημική της Ελλάδας και απαντά στη Β Πελοπόννησο, τη Στερεά Ελλάδα, τη Ν Πίνδο και τα νησιά Κεφαλονιά και Λευκάδα του Ιονίου. Εμείς την εντοπίσαμε στα ορεινά της Λευκάδας, εκεί όπου παλαιότερα υπήρχε ελατοδάσος, όπως στη γειτονική Κεφαλονιά. Στην περιοχή αυτή συνυπάρχει με τη F. thessala, με την οποία πιθανόν να υβριδίζει.  

Φύεται σε βραχώδεις πλαγιές και ορεινά ή αλπικά λιβάδια, σε μακκία ή ανοίγματα δάσους κεφαλληνιακής ελάτης και υψόμετρο από 400 έως 2100 μ. Τα υποστρώματα που προτιμά είναι κυρίως ασβεστολιθικά, αλλά μπορεί να βρεθεί και σε σχιστόλιθο ή σερπεντίνη. Ανθίζει από τον Απρίλιο μέχρι τον Ιούνιο, ανάλογα με το υψόμετρο.

Η φριτιλλάρια αυτή περιγράφηκε σχετικά πρόσφατα, το 1991, και εμφανίζει μεγάλη ποικιλότητα στο χρώμα των ανθών. Ίσως μάλιστα στην ποικιλότητα αυτή να αναφέρεται το όνομά της (mutabilis: αυτός που έχει την ικανότητα να μεταλλάσσεται, να μεταβάλλεται). Όπως και άλλα είδη του γένους, η F. mutabilis Kamari απειλείται από τη βόσκηση, λόγω του σακχαρούχου νέκταρος που υπάρχει στα άνθη της. Περιλαμβάνεται στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000».

Crocus cancellatus ssp. mazziaricus

Γρεβενά, 7/11/2010

Ο κρόκος που παίζει με το φως μέσα στο πυκνό δρυοδάσος των Γρεβενών είναι ο Crocus cancellatus ssp. mazziaricus (Herb.) B. Mathew. Πρόκειται για είδος με ευρεία εξάπλωση στον ελληνικό χώρο, τόσο στην ηπειρωτική χώρα όσο και στα νησιά. Η παγκόσμια εξάπλωση του συγκεκριμένου υποείδους περιλαμβάνει τα Βαλκάνια και τη δυτική Τουρκία.

Προτιμά τα χαμηλά υψόμετρα, αλλά μπορεί να ανέβει μέχρι τα 1550 μ., όπως π.χ. έχει αναφερθεί για βραχώδεις θέσεις στον Πάρνωνα. Ανήκει στους φθινοπωρινούς κρόκους, καθώς ανθίζει από τον Σεπτέμβριο μέχρι και το Νοέμβριο, με τα άνθη να εμφανίζονται πριν από τα φύλλα. Θα τον βρείτε σε βραχώδεις πλαγιές, πετρώδη λιβάδια, θαμνότοπους ή ανοίγματα δασών.

Epipactis subclausa

Καμβούνια, 3/8/2012

Διασχίζοντας τα πυκνά ελατοδάση ενός από τα πιο ανεξερεύνητα βουνά της δυτικής Μακεδονίας, ξαφνιαστήκαμε ευχάριστα συναντώντας μια από τις πιο σπάνιες ενδημικές ορχιδέες της Ελλάδας.

Η Epipactis subclausa Robatsch απαντά σε βουνά της Πίνδου, τον Όλυμπο, το Βούρινο και τον Κίσσαβο, ενώ υπάρχουν αναφορές για την Εύβοια και την Αττική και υπάρχει πιθανότητα η εξάπλωσή της να φτάνει μέχρι τη γειτονική Αλβανία. Η ανεύρεσή της από εμάς στα Καμβούνια συνιστά νέα αναφορά. Φύεται σε σκιερές τοποθεσίες μέσα σε δάση οξιάς, ελάτης ή μεικτά, σε υψόμετρο από 700 έως 1700 μ. Ανάλογα με το υψόμετρο και την έκθεση, η ανθοφορία της μπορεί να διαρκέσει από τα μέσα Ιουλίου έως τα τέλη Αυγούστου.

Όπως προαναφέραμε, πρόκειται για σπάνιο είδος με μικρούς πληθυσμούς, συνήθως μικρότερους των 100 ατόμων. Υπολογίζεται, όπως αναφέρεται στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων και Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας, ότι ο συνολικός πληθυσμός της είναι μικρότερος των 4000 ατόμων. Οι μικροί και διάσπαρτοι πληθυσμοί της E. subclausa, σε συνδυασμό με απειλές που δέχεται από πυρκαγιές ή υπερβόσκηση, καταδεικνύουν την ανάγκη ένταξής της στην κατηγορία «Σχεδόν Απειλούμενο».

Εκτός του Βιβλίου Ερυθρών Δεδομένων στο οποίο περιλαμβάνεται, προστατεύεται από το ΠΔ 67/81 και τη Συνθήκη CITES για το Διεθνές Εμπόριο των Απειλούμενων με Εξαφάνιση Ειδών Άγριας Πανίδας και Χλωρίδας.