Πέμπτη, 18 Ιουνίου 2015

Soldanella pindicola

Γράμμος, 14/6/2015

Με φύλλα που μοιάζουν με νομίσματα, και συγκεκριμένα τα ιταλικά σόλδια, σύμφωνα με τον βοτανικό που βάφτισε αυτό το γένος, η μικρή Soldanella pindicola Hausskn. στολίζει τα υγρά λιβάδια των βουνών της βόρειας Πίνδου, όπως του Ζυγού από όπου πρωτοπεριγράφηκε, του Μαυροβουνίου, του Γράμμου, της Βασιλίτσας, της Τύμφης, του Σμόλικα και άλλων μικρότερων κορυφών, και του Καϊμάκτσαλαν. Εκτός συνόρων, απαντά στην Αλβανία και περιοχές της νότιας πρώην Γιουγκοσλαβίας.


Μπορείτε να δείτε τα μικρά ολοστρόγγυλα φύλλα της και τα πολυσχιδή πέταλά της σε θέσεις υγρές, όπως δίπλα σε ρυάκια που σχηματίζονται όταν λιώνει το χιόνι των ψηλών βουνών, σε υψόμετρο μεγαλύτερο των 1600 μ., φτάνοντας μέχρι τα 2400 μ. Η περίοδος ανθοφορίας της περιλαμβάνει τους μήνες Μάιο και Ιούνιο.


Αν και τοπικά άφθονη, δεν παύει να είναι ένα σπάνιο ορεινό φυτό που αποκαλύπτει την ντελικάτη ομορφιά του μόνο σε όσους είναι διατεθειμένοι να πάρουν τα βουνά για να τη δουν. Συμπεριλαμβάνεται στον παγκόσμιο κατάλογο ειδών που χρήζουν προστασίας του ΟΗΕ και στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000».

Τετάρτη, 3 Ιουνίου 2015

Moltkia petraea

Φαράγγι Αχέροντα, 13/5/2015

Δε θα μπορούσε να δοθεί καταλληλότερο όνομα είδους στη Moltkia petraea (Tratt.) Griseb. Το μοναδικό μέρος που θα τη βρει κάποιος να δείχνει τα όμορφα μπλε άνθη της είναι επάνω στην πέτρα. Το όνομα του γένους (Moltkia) δόθηκε προς τιμήν ενός Δανού κόμη και μετέπειτα πρωθυπουργού της Δανίας, του Joachim Godske Moltke, πιθανόν λόγω της μεγάλης προσφοράς του στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας του Πανεπιστημίου της Κοπεγχάγης, όπου δώρισε χρηματικά ποσά και τις συλλογές του πατέρα του. 


Πρόκειται για είδος που ενδημεί στο δυτικό κομμάτι της βαλκανικής χερσονήσου. Οι περισσότερες θέσεις του έχουν καταγραφεί στις ακτές και κάποια νησιά της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Εκεί, εισβάλει στην ενδοχώρα μέσα από φαράγγια. Στην Αλβανία απαντά σε πολύ λιγότερες θέσεις, ενώ στην Ελλάδα έχει βρεθεί σε τρία μόνο φαράγγια της Ηπείρου, με μια παλιά αναφορά από το βουνό της Οίτης, η οποία, παρά τις προσπάθειες, δεν έχει επιβεβαιωθεί.



Το φυτό αυτό φαίνεται ότι βρήκε καταφύγιο μέσα σε φαράγγια και έτσι διατηρήθηκε κατά τη διάρκεια της τελευταίας παγετώδους περιόδου. Στην πρώην Γιουγκοσλαβία φύεται σε ένα μεγάλο υψομετρικό εύρος, από σχεδόν το επίπεδο της θάλασσας μέχρι τις κορυφές των Δειναρικών Άλπεων (10-2000 μ. περίπου), ενώ στην Ελλάδα απαντά κάτω από τα 300 μ. Ως τυπικό χασμόφυτο, προτιμά τους κάθετους βράχους και, συγκεκριμένα, θέσεις ηλιόλουστες, ζεστές, σε ασβεστόλιθο και δίπλα σε ποτάμια.



Η Moltkia petraea συμπεριλαμβάνεται στον παγκόσμιο κατάλογο ειδών που χρήζουν προστασίας του ΟΗΕ και στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000».


Παρασκευή, 22 Μαΐου 2015

Phelypaea boissieri

Πρέσπες, 17/5/2015

Ποιος θα το περίμενε ότι όλη αυτή η ομορφιά φτιάχνεται με κλεμμένες πρώτες ύλες; Η Phelypaea boissieri (Reut.) Stapf παρασιτεί σε ρίζες κυρίως ειδών του γένους Centaurea, ρουφώντας συστατικά για να εξασφαλίσει την επιβίωσή της και τα κόκκινα βελούδινα κάλλη της. 




Το αξιοζήλευτο κόκκινο χρώμα που υπάρχει σε όλα τα μέρη του φυτού και η απουσία φύλλων μαρτυρούν την έλλειψη χλωροφύλλης, στην οποία οφείλεται το πράσινο χρώμα των φυτών. Η P. boissieri δεν φωτοσυνθέτει, αλλά παίρνει έτοιμο φαγητό από τις κενταύριες στις οποίες παρασιτεί.     




Στην Ελλάδα απαντά μόνο στην περιοχή των Πρεσπών, καθιστώντας την ένα από τα σπανιότερα λουλούδια της χώρας μας. Η θέση αυτή είναι η δεύτερη στην Ευρώπη, με μία ακόμα μικρή περιοχή εξάπλωσης στην ΠΓΔΜ. Ανατολικότερα μπορεί να βρεθεί σε περιοχές της Τουρκίας, του Ιράκ και του Ιράν. 




Το γένος Phelypaea στην Ευρώπη εκπροσωπείται από δύο είδη, τη P. coccinea και τη P. boissieri, με τη δεύτερη να ξεχωρίζει από τους τριχωτούς ανθήρες και τα αλληλεπικαλυπτόμενα πέταλά της.  


Τετάρτη, 13 Μαΐου 2015

Tulipa goulimyi

Κουλοχέρα, 16/4/2015

Η κόκκινη ενδημική Tulipa goulimyi Sealy & Turrill ονομάστηκε έτσι προς τιμήν του ερασιτέχνη βοτανικού Κωνσταντίνου Γουλιμή (1886-1963). Απαντά μόνο στη νότια Πελοπόννησο, τα Κύθηρα και τη βορειοδυτική Κρήτη.


Προτιμά ασβεστολιθικά πετρώδη ή αμμώδη εδάφη, φύεται πολλές φορές ανάμεσα σε φρύγανα και μπορεί κανείς να την συναντήσει από πολύ κοντά στο επίπεδο της θάλασσας έως τα 1000 μ. περίπου. Η ανθοφορία της ξεκινά γύρω στα μέσα Μαρτίου και διαρκεί μέχρι το Μάιο, ανάλογα πάντα με το υψόμετρο.



Η Tulipa goulimyi προστατεύεται από τη σύμβαση της Βέρνης και το ΠΔ 67/81. Η συνολική έκταση στην οποία εξαπλώνεται είναι μικρή και σε ορισμένες περιοχές, όπως στην Κρήτη, δέχεται πιέσεις από τις καλλιέργειες που διαρκώς επεκτείνονται ή τον τουρισμό. Επιπλέον κίνδυνοι για τους πληθυσμούς της αποτελούν η συλλογή των εδώδιμων βολβών της από κατοίκους των γειτονικών χωριών, κυρίως παιδιά, ή η συλλογή ατόμων από ερασιτέχνες ή επαγγελματίες βοτανικούς. Για τους λόγους αυτούς είχε συμπεριληφθεί στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων του 1995 με τον χαρακτηρισμό «Τρωτό». Ακόμη, βρίσκεται στον παγκόσμιο κατάλογο ειδών που χρήζουν προστασίας του ΟΗΕ και στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000».

Δευτέρα, 4 Μαΐου 2015

Solenanthus scardicus

Γράμμος, 2/5/2015

Το γένος Solenanthus στην Ελλάδα περιλαμβάνει τρεις εκπροσώπους: τον S. stamineus που απαντά στη Στερεά Ελλάδα και την Πελοπόννησο, τον S. scardicus στη βόρεια Ελλάδα και τον S. albanicus με λιγοστές αναφορές από τη βόρεια και νότια Πίνδο. 


Τα δύο τελευταία είδη χαρακτηρίζονται ως σπάνια, λόγω της περιορισμένης εξάπλωσής τους, τόσο στον ελληνικό χώρο, όσο και έξω από αυτόν, μιας και πρόκειται για βαλκανικά ενδημικά είδη. Και τα δύο έχουν καταγραφεί και φωτογραφηθεί ελάχιστες φορές στη χώρα μας.


Μια σημαντική διαφορά μεταξύ τους αποτελεί ο βιότοπος που προτιμά το καθένα. Ο S. scardicus απαντά σε δάση οξιάς, ενώ ο S. albanicus σε βράχια της ορεινής ζώνης. Μορφολογικά, θα πρέπει κανείς να παρατηρήσει με προσοχή τα δύο φυτά, καθώς οι πιο εμφανείς διαφορές εντοπίζονται: α) στα φύλλα των δύο φυτών, τα οποία ενώ στον S. scardicus είναι στενά ελλειψοειδή έως λογχοειδή, ενώ στον S. albanicus ωοειδή-λογχοειδή έως ρομβοειδή και β) στα πέταλα, τα οποία στον S. scardicus έχουν περισσότερο αμβλείες κορυφές, σε αντίθεση με τις οξείες κορυφές των πετάλων του S. albanicus. Διαφορές στη μορφολογία των δύο ειδών υπάρχουν και σε άλλα μέρη του φυτού, όπως πχ στα σπέρματα, αλλά είναι λιγότερο εύκολο να παρατηρηθούν με γυμνό μάτι. 


Ο Solenanthus albanicus προστατεύεται από την ευρωπαϊκή (Οδηγία 92/43, Σύμβαση της Βέρνης) και εγχώρια (ΠΔ 67/1981) νομοθεσία και συμπεριλαμβάνεται σε καταλόγους σπάνιων ή απειλούμενων φυτών (παγκόσμιος κατάλογος ειδών που χρήζουν προστασίας του ΟΗΕ, Κόκκινος Κατάλογος Απειλούμενων Ειδών της Παγκόσμιας Ένωσης Προστασίας της Φύσης ως «Κινδυνεύον»).



Η παρουσία του Solenanthus scardicus στην Ελλάδα επιβεβαιώθηκε πιο πρόσφατα και δεν προστατεύεται από κάποιο νομοθέτημα. Παρόλα αυτά πρόκειται για σπανιότατο είδος, με εμφανίσεις μόνο σε ελάχιστα βουνά της βόρειας Ελλάδας. 


* Ένα μεγάλο ευχαριστώ στον Γιάννη Συτιλίδη, τον Χρήστο Τόσκο και όλη την παρέα του Σαββάτου. 

Πέμπτη, 30 Απριλίου 2015

Crocus orphei

Φαλακρό, 9/4/2015

Ένας νέος κρόκος προστέθηκε στον κατάλογο των ελληνικών ενδημικών ειδών μόλις πριν από ένα χρόνο. Ανακαλύφθηκε πρόσφατα (2009) στην περιοχή του Φαλακρού από τον Σπύρο Τσιφτσή και αρχικά προσδιορίστηκε ως Crocus reticulatus. Τελικά πρόκειται για ένα νέο είδος κρόκου, στον οποίο δόθηκε το υπέροχο όνομα Crocus orphei Karamplianis & Constantin.



Μέχρι στιγμής δεν έχει βρεθεί σε άλλες περιοχές της Ελλάδας και θεωρείται ενδημικός του Φαλακρού. Εκεί μπορεί κανείς να τον συναντήσει σε ανοίγματα δασών βελανιδιάς, οξιάς ή πεύκου, σε υψόμετρο από 600 έως 1470 μ. περίπου. Η ανθοφορία του μπορεί να ξεκινήσει από τα μέσα του Φεβρουαρίου και να διαρκέσει μέχρι το Μάιο, ανάλογα με το υψόμετρο και τις καιρικές συνθήκες.  

Κυριακή, 29 Μαρτίου 2015

Fritillaria thessala subsp. reiseri

Μεσολόγγι, 25/3/2015

Γνωρίστε μία από τις σπανιότερες φριτιλλάριες της Ελλάδας. Η Fritillaria thessala (Boiss.) Kamari subsp. reiseri Kamari, σκαρφαλωμένη σε 2-3 ασβεστολιθικές εξάρσεις του νομού Αιτωλίας και Ακαρνανίας, απολαμβάνει την καλύτερη θέα προς το Ιόνιο, ενώ δεν απαντά πουθενά αλλού σε ολόκληρο τον κόσμο.

Πρόκειται για το πιο ακριβοθώρητο από τα τρία υποείδη του είδους Fritillaria thessala. Φύεται σε βραχώδεις θέσεις, ανάμεσα σε μικρούς θάμνους ή φρύγανα, σε χαμηλά υψόμετρα, από το επίπεδο της θάλασσας έως τα 400 μ. Η ανθοφορία της ξεκινά γύρω στα τέλη Μαρτίου και επεκτείνεται μέχρι τον Απρίλιο.




Η όμορφη αυτή φριτιλλάρια περιλαμβάνεται στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων του 1995 με τον χαρακτηρισμό «Τρωτό», ενώ, όπως αναφέρεται, οι ήδη μικροί πληθυσμοί της κινδυνεύουν διαρκώς να συρρικνωθούν από υπερβόσκηση, γι’ αυτό και προτείνεται η ένταξή της στην κατηγορία «Κινδυνεύον». Κατά τη δική μας επίσκεψη στη μία από τις περιοχές όπου έχει εντοπιστεί, παρατηρήθηκαν τρία μόνο άτομα. Λόγω καιρού ήταν αδύνατη η έρευνα στην ευρύτερη περιοχή, αλλά τα διαρκώς κινούμενα σαγόνια των μηρυκαστικών που βρίσκονταν σε ακτίνα μερικών εκατοντάδων μέτρων σίγουρα δεν ήταν οι καλύτεροι οιωνοί για την ανεύρεση περισσότερων ατόμων.