Viola rausii

Κίσσαβος, 4/9/2011

Πίσω από πολλά ονόματα φυτών κρύβεται μια τραγική ιστορία έρωτα της ελληνικής μυθολογίας: ο Απόλλων ερωτεύτηκε τη Δάφνη, η Αφροδίτη τον Άδωνι, ο Νάρκισσος τον εαυτό του. Μετά το θάνατο των τριών θνητών, το όνομά τους δόθηκε σε όμορφα λουλούδια: Daphne, Adonis, Narcissus. Για το γένος Viola η ιστορία είναι λίγο διαφορετική, αν και πάλι ερωτική, με πρωταγωνιστή το Δία και θύμα την Ιώ. Ο Δίας για να προστατεύσει την Ιώ από τη ζηλόφθονη Ήρα, τη μεταμόρφωσε σε αγελάδα και την έβαλε να βόσκει σε ένα λιβάδι με μωβ άνθη, στα οποία έδωσε το όνομά της: ία. Από τη γνωστή σε όσους λύνουν σταυρόλεξα λέξη προέρχεται το όνομα βιόλα ή βιολέτα. 

Η Viola rausii Erben είναι μια βιολέτα ενδημική του Κισσάβου και του Πηλίου, που φύεται σε πετρώδεις πλαγιές ή βραχώδεις τοποθεσίες, από τα 550 έως τα 1950 μ. Ανθίζει από τον Απρίλιο και ανάλογα με το υψόμετρο η ανθοφορία της μπορεί να επεκταθεί μέχρι τον Σεπτέμβριο. Περιλαμβάνεται στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000».

Silene saxifraga

Όλυμπος, 17/9/2011

Η Silene saxifraga L. είναι φυτό των βουνών του ευρωπαϊκού νότου, από την Ισπανία έως τη Βουλγαρία. Στην Ελλάδα η εξάπλωσή της περιορίζεται σε λίγα βουνά του βορρά, ανατολικά της οροσειράς της Πίνδου. Εντοπίζεται σε πετρώδεις πλαγιές, προεξοχές βράχων και βραχώδεις θέσεις σε αλπικά λιβάδια. Της αρέσουν τα μεγάλα υψόμετρα, φτάνει μέχρι τα 2800 μ. στον Όλυμπο, αλλά πολλές φορές κατεβαίνει μέχρι τα 1250 μ. Ανθίζει κυρίως τους μήνες Ιούλιο και Αύγουστο.

Το όνομα αυτής της Σιληνής προέρχεται από τις λατινικές λέξεις saxum, που σημαίνει βράχος, πέτρα, και frango, δηλαδή σπάω, τρίβω. Ονομάστηκε έτσι είτε λόγω του βιότοπου που προτιμά, είτε για τις φαρμακευτικές ιδιότητες που της αποδόθηκαν. Στην Ισπανία είναι διαδεδομένη η χρήση της ως φαρμακευτικό βότανο με το όνομα Salsufragi και θεωρείται ότι μπορεί να «σπάσει» τις πέτρες στα νεφρά, τη χολή ή την ουροδόχο κύστη.

Περιλαμβάνεται στον παγκόσμιο κατάλογο ειδών που χρήζουν προστασίας του ΟΗΕ.

Gentiana cruciata

Βέρμιο, 20/7/2012

Το 2^ο π.Χ. αιώνα ο βασιλιάς Γέντιος (Gentius) της Ιλλυρίας ανακάλυψε τις θεραπευτικές ιδιότητες ενός φυτού. Δύο περίπου αιώνες αργότερα, ο Πλίνιος ονόμασε το φυτό αυτό Γεντιανή (Gentiana), προς τιμήν του Ιλλύριου βασιλιά. Οι θεραπευτικές ιδιότητες – κυρίως τονωτικό της πέψης και καταπραϋντικό των γαστρεντερικών φλεγμονών – αποδίδονται στη ρίζα της κίτρινης γεντιανής (Gentiana lutea), ενός από τα 7 είδη που εκπροσωπούν το γένος στην  Ελλάδα.

Η Gentiana cruciata L., μία από τις εντυπωσιακές μπλε γεντιανές, απαντά σε διάσπαρτους πληθυσμούς σε βουνά της Β και Ν Πίνδου και της Μακεδονίας, ενώ η παγκόσμια εξάπλωσή της περιλαμβάνει την Κ και Ν Ευρώπη, φτάνοντας ανατολικά μέχρι τη Δ Σιβηρία, τον Καύκασο και τη Μικρά Ασία.

Φύεται σε ανοίγματα δασών, ενώ μερικές φορές ανεβαίνει μέχρι το αλπικό επίπεδο σε λιβάδια ή βοσκοτόπια, σε υψόμετρα από 1000 έως 2000 μ. Ανθίζει κυρίως τον Ιούλιο, αν και μπορεί να παραταθεί η περίοδος ανθοφορίας της έως τον Αύγουστο.

Προστατεύεται από το ΠΔ 67/81 του Ελληνικού Κράτους και περιλαμβάνεται στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000».

Colchicum boissieri

Οίτη, 24/9/2012

Ακόμα ένα φθινοπωρινό κολχικό που στολίζει τις πλαγιές των βουνών, όταν όλα τα υπόλοιπα χρώματα τριγύρω αρχίζουν να ξεθωριάζουν.  Το Colchicum boissieri Orph. φύεται σε ορεινά λιβάδια ή θαμνώνες στην Πελοπόννησο, τη Στερεά Ελλάδα, την Εύβοια και κάποια νησιά του ανατολικού Αιγαίου. Παλαιότερα θεωρούνταν ενδημικό της Ν Ελλάδας, αλλά η εξάπλωσή του περιλαμβάνει και περιοχές της Δ Τουρκίας. Η ανθοφορία του ξεκινά τον Σεπτέμβριο και διαρκεί μέχρι το Δεκέμβριο.

Περιλαμβάνεται στον Παγκόσμιο Κατάλογο Ειδών που χρήζουν προστασίας του ΟΗΕ και τα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000».

Colchicum rausii

Καράβα, 21/9/2012

Το Colchicum rausii K. Perss. είναι ένα από τα πιο σπάνια κολχικά της Ελλάδας. Είναι τοπικό ενδημικό του όρους Καράβα της Ν Πίνδου, όπου μέχρι σήμερα έχει εντοπιστεί σε δύο μόνο κοντινές τοποθεσίες. Φύεται σε αλπικά λιβάδια, υψόμετρου από 1500 έως 1650 μ. και ανθίζει χωρίς φύλλα τον Σεπτέμβριο. Τα φύλλα και οι καρποί του εμφανίζονται αργά την άνοιξη ή νωρίς το καλοκαίρι.

Οι δύο πληθυσμοί του C. rausii φαίνεται να μην απειλούνται ιδιαίτερα από ανθρώπινες δραστηριότητες, καθώς η περιοχή όπου φύονται δεν είναι εύκολα προσβάσιμη. Επιπλέον, η ικανότητα του φυτού να αναπαράγεται και αγενώς, το προστατεύει από την απειλή της υπερβόσκησης. Παρόλα αυτά, στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων και Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας προτείνεται η ένταξή του στην κατηγορία «Τρωτό», λόγω της πολύ περιορισμένης εξάπλωσής του. Εμείς έχουμε να προσθέσουμε ότι μια απαγόρευση βόσκησης ή διέλευσης κοπαδιών στα λιγοστά τετραγωνικά μέτρα στα οποία απλώνεται το C. rausii – παρατηρήσαμε πολλά πατημένα άτομα – θα μπορούσε να βοηθήσει την περαιτέρω ανάπτυξη των πληθυσμών, χωρίς να ενοχλήσει την τοπική κτηνοτροφία.

Campanula pangea

Παγγαίο, 10/9/2012

Μια φθινοπωρινή βόλτα στο Παγγαίο μπορεί να κρύβει εκπλήξεις, όπως αυτή η ενδημική καμπανούλα. Η Campanula pangea Hartvig έχει εντοπιστεί μέχρι στιγμής μόνο στη ΝΑ και ΒΔ πλευρά του όρους Παγγαίο, σε υψόμετρο από 1000 έως 1700 μ. Φύεται σε βραχώδεις θέσεις μέσα ή σε ανοίγματα δάσους οξιάς, καθώς και στις πλευρές δασικών δρόμων ή μονοπατιών, σε ασβεστόλιθο ή σχιστόλιθο. Η περίοδος ανθοφορίας της περιλαμβάνει κυρίως τους μήνες Ιούνιο και Ιούλιο.

Η Campanula pangea Hartvig ανακαλύφθηκε σχετικά πρόσφατα, το 1985, και περιγράφηκε το 1998. Έχουν γίνει προσπάθειες ανεύρεσης του είδους σε γειτονικά ορεινά συγκροτήματα, όπως το Μενοίκιο, οι οποίες όμως παραμένουν άκαρπες.  Λόγω της μικρής περιοχής εμφάνισής της και του σχετικά μικρού μεγέθους των πληθυσμών της, περιλαμβάνεται στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων και Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας, όπου προτείνεται η ένταξή της στην κατηγορία «Τρωτό».

Colchicum graecum

Λάκμος, 27/8/2011

Ένα κολχικό ενδημικό της Ελλάδας, όπως φανερώνει το όνομά του. Το Colchicum graecum K. Perss. απαντά σε βουνά της Πίνδου, της Στερεάς Ελλάδας και της Πελοποννήσου. Φύεται σε ξηρές, πετρώδεις πλαγιές, σε ασβεστόλιθο, σχιστόλιθο ή οφιολιθικά πετρώματα και υψόμετρο από 1300 έως 2400 μ., αν και κατεβαίνει μέχρι τα 900 μ. μέσα σε χαράδρες ή σε πλαγιές με Β ή ΒΑ προσανατολισμό.     

Το C. graecum ανήκει στα φθινοπωρινά κολχικά, αλλά βιάζεται περισσότερο να φέρει το φθινόπωρο από τα άλλα, καθώς χαρακτηρίζεται από πολύ πρώιμη άνθιση. Η περίοδος ανθοφορίας του πολλές φορές ξεκινά από τα τέλη του Ιουλίου και διαρκεί μέχρι και τον Σεπτέμβριο. Τα φύλλα του και οι καρποί του εμφανίζονται από τον Απρίλιο έως τον Ιούλιο.

Περιλαμβάνεται στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000».