Sempervivum ciliosum

Καμβούνια, 3/8/2012

Sempervivum, δηλαδή αυτό που ζει για πάντα. Το όνομα δόθηκε στα φυτά του γένους λόγω της ικανότητάς τους να διατηρούν τα φύλλα τους κατά τη διάρκεια του χειμώνα και να αντέχουν σε δύσκολες περιβαλλοντικές συνθήκες, αποθηκεύοντας νερό στα παχιά φύλλα τους. Το γένος περιλαμβάνει περίπου 40 είδη, 5 εκ των οποίων απαντούν στην Ελλάδα.

Το Sempervivum ciliosum Craib είναι ενδημικό μιας σχετικά μικρής περιοχής της κεντρικής Βαλκανικής χερσονήσου, η οποία περιλαμβάνει τη Β Ελλάδα, τη ΝΔ ΠΓΔΜ και τη Δ Βουλγαρία. Στην Ελλάδα υπάρχουν αναφορές για τα βουνά του βορρά Μπούτσι, Σινιάτσικο και Βούρινος, ενώ εμείς το συναντήσαμε στα Καμβούνια.

Προτιμά ορεινές βραχώδεις τοποθεσίες, επάνω σε ασβεστόλιθο, σχιστόλιθο ή σερπεντίνη και υψόμετρα από 1000 έως 2100 μ. Η περίοδος ανθοφορίας του περιλαμβάνει τον Ιούλιο και τον Αύγουστο.

Προστατεύεται από το ΠΔ 67/81 και περιλαμβάνεται στον Παγκόσμιο Κατάλογο Ειδών που χρήζουν προστασίας του ΟΗΕ και τα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000».

Parnassia palustris

Βάλια Κάλντα, 6/8/2012

Το γένος Parnassia, μοναδικό της οικογένειας Parnassiaceae, περιλαμβάνει περίπου 50 είδη, τα περισσότερα από τα οποία κατανέμονται στην Κίνα και την περιοχή των Ιμαλαΐων. Στην Ελλάδα αντιπροσωπεύεται από την Parnassia palustris L., είδος αρκετά διαδεδομένο στον κόσμο, που απαντά σε όλη σχεδόν την Ευρώπη, τη ΒΔ Αφρική, εύκρατες και αρκτικές περιοχές της Ασίας και τη Β Αμερική. Στο νότο, όπως και στην Ελλάδα, η εξάπλωσή της περιορίζεται στα βουνά.

Φύεται σε υγρά εδάφη, δίπλα σε ρυάκια, ρέματα ή βάλτους και σε υψόμετρα από 600 έως 2100 μ. Η ανθοφορία της ξεκινάει τον Ιούλιο και πολλές φορές διαρκεί μέχρι και τον Οκτώβριο.

Αυτό που τραβά αμέσως την προσοχή στο άνθος της P. palustris είναι οι αδένες που μοιάζουν με μικρές κίτρινες σταγόνες. Οι απόψεις για τη χρησιμότητα αυτών των αδένων διίστανται. Αφ’ ενός υπάρχει η άποψη ότι, εφόσον μοιάζουν με σταγόνες νέκταρος, ξεγελούν και έλκουν τα έντομα, υποβοηθώντας έτσι την επικονίαση.

Από την άλλη, ο Heckel το 1876 υποστήριξε, αποδεικνύοντας με πειράματα, ότι οι αδένες αυτοί παράγουν ένα κολλώδες υγρό, στο οποίο μπορούν να παγιδευτούν μικρά έντομα. Όπως και σε άλλα εντομοφάγα είδη, πχ Drosera, το υγρό αυτό γίνεται περισσότερο άφθονο μετά από ερεθισμό των αδένων από τα έντομα και έχει την ικανότητα να τα αποσυνθέτει.

Αν και δεν έχει αποδειχθεί ότι η P. palustris μπορεί να απορροφήσει όντως τα θρεπτικά συστατικά που απελευθερώνονται από την αποσύνθεση αυτών των εντόμων, πολλά φυτικά είδη έχουν την ικανότητα να παράγουν αντίστοιχες εκκρίσεις στις οποίες παγιδεύονται και στη συνέχεια αποσυντίθενται έντομα. Τα φυτά αυτά, σύμφωνα με τον Μανέτα*, είναι εν δυνάμει σαρκοφάγα. Πιθανόν να μπορούν να απορροφήσουν τα αζωτούχα συστατικά του αποσυντιθέμενου εντόμου, συμπληρώνοντας έτσι τις ανάγκες τους σε άζωτο. Άλλωστε, φυτά που ζουν σε υγρά εδάφη, κυρίως γύρω από βάλτους, αντιμετωπίζουν έλλειψη αζώτου στο περιβάλλον τους.

* Μανέτας Γιάννης, 2010. Τι θα έβλεπε η Αλίκη στη χώρα των φυτών

Rhynchocorys elephas

Σμόλικας, 17/6/2012

Υπάρχουν ελέφαντες στην Ελλάδα; 

Ναι, τουλάχιστον στο φυτικό βασίλειο. Το πάνω χείλος της στεφάνης του Rhynchocorys elephas (L.) Griseb. αγκαλιάζει το στύλο μοιάζοντας πολύ με προβοσκίδα. Πρόκειται για ένα πολύ ιδιαίτερο είδος τόσο μορφολογικά όσο και βιολογικά, αφού είναι ημιπαράσιτο.

Η εξάπλωση του μικρού ελέφαντα περιλαμβάνει τη Ν Ιταλία, τη Ν Βαλκανική, την Ανατολία, τις χώρες του Καυκάσου και το Ν και Κ Ιράν. Στην Ελλάδα εμφανίζεται κυρίως στο Βορρά, στα βουνά της Πίνδου και το Καϊμακτσαλάν, με  μία απομακρυσμένη εμφάνιση στην Οίτη.

Αγαπά την υγρασία και εμφανίζεται σε υγρά λιβάδια και ρέματα, σε υψόμετρο μεταξύ 1000-2000 μ., πάνω σε σχιστόλιθο ή σερπεντίνη. Ανθίζει από τον Ιούλιο μέχρι το Σεπτέμβριο, ανάλογα με το υψόμετρο. 

Stachys ionica

Λευκάδα, 21/5/2012

Τα απόκρημνα βράχια των δυτικών ακτών της Λευκάδας μετατρέπονται σε βελούδινα μαξιλάρια με τη βοήθειά του. Ο λόγος για το Stachys ionica Halácsy, ένα φυτό που ενδημεί στην περιοχή του Ιονίου και εξαπλώνεται, εκτός της Λευκάδας, στη Ζάκυνθο, την Κεφαλονιά, την Ιθάκη, καθώς και στο νησάκι Οξιά, κοντά στις εκβολές του Αχελώου.

Είναι χασμόφυτο και φύεται αποκλειστικά σε ρωγμές βράχων κατά μήκος των ακτών. Η πιο εντυπωσιακή παρουσία του είναι στο χωριό Άγιος Νικήτας της Λευκάδας, όπου βγαίνει ανάμεσα στις πέτρες παλιών τοίχων. Ανθίζει από το Μάιο μέχρι τα μέσα Ιουλίου.

Ο S. ionica προστατεύεται από το ΠΔ 67/81 και περιλαμβάνεται στον Παγκόσμιο Κατάλογο Ειδών που χρήζουν προστασίας του ΟΗΕ και τα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000». 

Dianthus myrtinervius ssp. caespitosus

Καϊμακτσαλαν, 22/7/2012

Το γένος Dianthus, το «Διός άνθος» κατά τους αρχαίους, περιλαμβάνει γύρω στα 70 είδη και υποείδη στην Ελλάδα. Πάνω από το ένα τρίτο αυτών είναι ενδημικά της χώρας μας.

Ο Dianthus myrtinervius Griseb. φαίνεται να μην αναγνωρίζει σύνορα και τεχνητά όρια, αφού τον μοιραζόμαστε με τη γειτονική ΠΓΔΜ. Το υποείδος myrtinervius ενδημεί στο Βαρνούντα και το Βίτσι, ενώ το υποείδος caespitosus Strid & Papan. στο Καϊμακτσαλαν.

Φύεται σε βραχώδεις περιοχές μέσα σε λιβάδια, σε σχιστόλιθο ή ασβεστόλιθο, από τα 1700 έως τα 2500 μ. Ανθίζει από τα τέλη Ιουνίου έως τα μέσα Αυγούστου.

Προστατεύεται από το ΠΔ 67/81 και περιλαμβάνεται στον Παγκόσμιο Κατάλογο Ειδών που χρήζουν προστασίας του ΟΗΕ και τα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000». 

Calystegia soldanella

Λευκάδα, 19/5/2012

Τα μεγάλα ρόδινα άνθη της Calystegia soldanella (L.) Roemer & Schultes μοιάζουν με παλιό γραμμόφωνο. Είναι από τα εντυπωσιακότερα φυτά της  χλωρίδας των αμμοθινών, η οποία περιλαμβάνει στην Ελλάδα είδη όπως τα Otanthus maritimus, Matthiola tricuspidata και Pancratium maritimum και τοπικά  στη Λευκάδα την ενδημική Arenaria leucadia. Το όνομα του είδους soldanella της δόθηκε για τα πολύ χαρακτηριστικά νεφροειδή σαρκώδη φύλλα της, που θυμίζουν το σχήμα του ρωμαϊκού νομίσματος solidus.

Η μεταφορά των σπερμάτων της με τα θαλάσσια ρεύματα ευθύνεται για την ευρεία γεωγραφική της εξάπλωση, η οποία περιλαμβάνει παραθαλάσσιες περιοχές  στη Δ. Ευρώπη, τις παραμεσόγειες περιοχές, τη ΝΔ Ασία, την Κίνα, την Ιαπωνία,  την Αμερική και την Ωκεανία. Φαίνεται ότι η μόνη ήπειρος από την οποία απουσιάζει είναι η Ανταρκτική!

Παρά την κοσμοπολίτικη εξάπλωσή της, συμπεριλαμβάνεται στον Παγκόσμιο Κατάλογο Ειδών που χρήζουν προστασίας του Ο.Η.Ε., ίσως γιατί το ενδιαίτημά της, οι αμμώδεις παραλίες, απειλούνται από τουριστικές δραστηριότητες.

Arenaria leucadia

Λευκάδα, 30/5/2012

Η Arenaria leucadia Phitos & Strid, είναι η αδιαμφισβήτητη χλωριδική σταρ της Λευκάδας, καθώς είναι το μοναδικό τοπικό ενδημικό φυτό του νησιού. Έτσι λοιπόν, από το φθινόπωρο που κάναμε την πρώτη επαφή μας με τη χλωρίδα του νησιού, την περιμέναμε εναγωνίως να ανθίσει.

Η ανθοφορία της ξεκινά γύρω στα μέσα Απριλίου και διαρκεί μέχρι τα τέλη Μαΐου. Όντας ένα αμμόφιλο είδος, περιγράφηκε το 1994 από μια αμμώδη παραλία κοντά στο ακρωτήριο Γυράπετρα. Η Τρίγκου, το 2006, την εντόπισε σχεδόν σε όλο το μήκος της Β και Δ παραλιακής ζώνης της λιμνοθάλασσας που βρίσκεται κοντά στην πόλη της Λευκάδας και σε τρεις ακόμη παραλίες των δυτικών ακτών του νησιού. Μη επιβεβαιωμένες θέσεις αναφέρονται από τα ορεινά της Λευκάδας και από την Κεφαλονιά (Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων και Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας, 2009).

Οι μικροί πληθυσμοί που σχηματίζει δεν ξεπερνούν συνολικά τα 1000 άτομα (Τρίγκου, 2006). Επιπλέον, αν και δεν κινδυνεύει άμεσα από τον τουρισμό, καθώς η περίοδος ανθοφορίας της τελειώνει πριν καταφθάσουν οι ορδές των λουόμενων, οι βιότοποί της υποβαθμίζονται συνεχώς από απορρίμματα, έργα τουριστικής υποδομής και καταπάτηση με μηχανοκίνητα μέσα. Γι’ αυτό άλλωστε συμπεριλαμβάνεται στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων και Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας, όπου προτείνεται η κατάταξή της στην κατηγορία των Κινδυνευόντων, και στα Άλλα Σημαντικά Είδη Φυτών του δικτύου «ΦΥΣΗ 2000», στο οποίο ανήκει και η ευρύτερη περιοχή της λιμνοθάλασσας της Λευκάδας.